Chương 655: Thuyết Tất Định

*Edit: Lắc

“Cốc, cốc, cốc.” Trong thư phòng, Fernando nghe tiếng gõ cửa nhẹ nhàng, đều đặn.

“Sớm vậy sao?” Ông liếc nhìn Lucien bằng ánh mắt đỏ ngầu, lòng dấy lên cảm giác cảnh giác vô thức trước sự khác thường của cậu học trò.

Lucien cúi đầu mỉm cười: “Em vừa hoàn thành xong luận án, trời cũng vừa sáng nên em đến luôn.”

“Luận án gì?” Fernando cảm thấy nguy cơ rình rập, nhưng không phải từ Sao Chủ Định Mệnh, mà từ kinh nghiệm nhiều lần chứng kiến Lucien mang đến những ý tưởng đảo lộn thế giới. “Có tính lật đổ không?”

Suy nghĩ một chút, Lucien gật đầu dứt khoát: “Có ạ. Nhưng nó chỉ dựa trên quan sát nhiều kết quả thực nghiệm, chưa có chứng minh chặt chẽ, và không loại trừ khả năng sẽ bị các lý thuyết khác bác bỏ trong tương lai.”

“Đưa đây.” Fernando thở phào nhẹ nhõm. Như vậy thì, cho đến khi có bằng chứng thuyết phục, dù lý thuyết này có gây chấn động đến đâu, cũng chưa đến mức làm nổ tung đầu ông.

Lucien rút ra một tập bản thảo, trao cho Fernando. Vừa mở ra, nhìn thấy tiêu đề, ông đã cảm thấy bất an.

“‘Giải thích Xác suất của Hàm sóng’.” Ông đọc to tiêu đề bằng giọng gằn nặng, như thể đã phần nào đoán được nội dung bên trong. Dạo gần đây, hàng loạt thí nghiệm tán xạ và nhiễu xạ electron mà ông thực hiện dường như đang ám chỉ một điều — cách Oliver diễn giải hàm sóng không phù hợp với kết quả thực nghiệm, và đang hé lộ điều gì đó tương tự.

Fernando lặng lẽ đọc luận án. Không khí quanh ông dần trở nên ngột ngạt, như thể một cơn bão đang rình rập.

Bỗng nhiên, ông ngẩng phắt đầu lên, ánh mắt đỏ rực lóe lên tia điện, giọng nói đầy nguy hiểm: “Cậu nói hàm sóng không phải là sóng theo nghĩa thông thường, mà là sóng xác suất?”

Lucien bình tĩnh đón nhận ánh mắt đó: “Vâng. Dựa trên quan sát thực nghiệm và thống kê của Chloe trong chuyển động phân tử, chúng ta có thể mô tả hàm sóng như vậy. Nó biểu thị xác suất xuất hiện của electron tại một vị trí nhất định trong không gian.”

Fernando dường như đang dồn nén cơn giận dữ: “Nhưng vị trí của nó trên màn cảm ứng lại hoàn toàn xác định! Xác suất là một trăm phần trăm!”

Đó là sự thật không thể phủ nhận. Mỗi Arcanist đều từng thấy điểm huỳnh quang lóe lên khi electron va chạm vào màn cảm ứng — một hiện tượng thực nghiệm rõ ràng, chứng minh vị trí của electron là tuyệt đối xác định.

Hiểu được tâm trạng của thầy, Lucien nghiêm túc giải thích: “Ví dụ, khi ta tung một đồng xu mà không biết điều kiện ban đầu, chúng ta chỉ có thể nói rằng nó có xác suất xuất hiện mặt ngửa. Nhưng khi nó rơi xuống đất, kết quả đã cố định — xác suất lúc đó là một trăm phần trăm. Điều chúng ta đang bàn là trạng thái của electron *trước khi* quan sát, chứ không phải sau khi kết quả đã rõ.”

Fernando cảm thấy dễ hiểu hơn, cơn giận dịu đi đôi chút. Ông lập tức nắm được trọng tâm: “Trước khi quan sát? Sau khi quan sát? Vậy theo cách giải thích của cậu, trước khi quan sát, electron có thể xuất hiện ở bất kỳ đâu trong không gian, chỉ là có nơi xác suất cao hơn?”

Ông không thể nào hình dung nổi trạng thái tồn tại như vậy của một electron!

Đối với đồng xu, Fernando có thể chấp nhận. Nó liên tục lật mặt nên kết quả mới ngẫu nhiên. Nhưng electron thì sao? Nếu hàm sóng mô tả xác suất vị trí, vậy chẳng phải có nghĩa là electron có thể đồng thời ở khắp mọi nơi trong không gian?

Điều này còn phi lý hơn bất kỳ loại ma thuật nào!

Từ trước đến nay, ngoài cấp bậc Á Thần — nơi không ai thấu hiểu — chưa từng có pháp sư nào có thể tồn tại ở trạng thái như thế!

Lucien đưa thêm ví dụ: “Trước khi bị quan sát, electron giống như một đám mây hư ảo, không hình thể, lan tỏa khắp không gian, hiện diện ở mọi nơi. Đó là trạng thái chồng chập của mọi khả năng. Nơi nào dày đặc hơn là nơi electron có xác suất xuất hiện cao hơn. Nhưng điều đó không có nghĩa là sau khi quan sát, nó nhất định xuất hiện ở đó.

Trước khi quan sát, electron là một thực thể không thể tưởng tượng — nơi mâu thuẫn sóng – hạt cùng tồn tại. Dùng các khái niệm thông thường để hình dung nó là vô nghĩa. Chúng ta chỉ có thể mô tả nó thông qua các kết quả thực nghiệm có thể kiểm chứng.”

Fernando nghiến chặt môi, như thể mở miệng ra sẽ gầm thét.

Lucien tiếp tục: “Thầy hẳn đã thấy điều này trong các thí nghiệm gần đây. Khi cải tiến pháp trận, giảm số lượng electron bắn ra, ban đầu chỉ thấy những điểm sáng lộn xộn trên màn cảm ứng, không hình thành hình ảnh nhiễu xạ. Nhưng khi số lượng electron tăng lên, hình ảnh nhiễu xạ dần hiện rõ. Tại sao?

Vì mỗi electron đi qua khe, ta không thể biết chính xác nó sẽ xuất hiện ở đâu — tất cả đều là xác suất. Ta chỉ biết khả năng xuất hiện ở vị trí này cao hơn. Khi số lượng ít, kết quả lộn xộn. Khi đủ lớn, toàn bộ tuân theo phân bố xác suất: nơi nào nhiều electron thì sáng, nơi nào ít thì tối, tạo nên hoa văn nhiễu xạ.

Giống như tung đồng xu bảy tám lần, ta không đoán được có bao nhiêu lần mặt ngửa. Nhưng nếu tung hàng trăm, hàng nghìn, hàng vạn lần, số lần mặt ngửa sẽ xấp xỉ một nửa.

Nếu một ngày nào đó ta cải tiến pháp trận để bắn từng electron một, hiện tượng này sẽ càng rõ rệt.”

“Xác suất, xác suất!” Mặt Fernando vặn vẹo, như thể đang muốn nuốt sống từ “xác suất” kia.

Ông không cần Lucien giảng giải về xác suất — với tư cách là chuyên gia nhiệt động lực học, ông hiểu rõ điều đó hơn ai hết. Trong đầu ông hiện lên hình ảnh các thí nghiệm trước: quả thật, khi số electron còn ít, các điểm sáng hoàn toàn ngẫu nhiên.

Hình ảnh đó khiến đôi tay ông run rẩy. Một cơn gió cuồng bạo thổi qua, làm giấy tờ bay tán loạn trong thư phòng: “Trước khi quan sát, electron là một đám mây xác suất trùm khắp không gian? Sau khi quan sát, nó trở thành vật thể có vị trí xác định? Vậy giữa hai trạng thái đó, rốt cuộc chuyện gì đã xảy ra?”

Lucien đứng lặng trước cơn cuồng phong, bình tĩnh như thần chết tuyên án: “Hàm sóng sụp đổ. Từ một đám mây xác suất lan tỏa khắp nơi, nó co lại thành một điểm xác định. Chính hành vi quan sát đã gây ra sự sụp đổ đó. Còn trước khi quan sát, electron tồn tại như thế nào — đối với chúng ta — là điều vô nghĩa.”

“Quan sát khiến hàm sóng sụp đổ?”

“Đùng!” Một tia sét xé nát không khí, đập nát bức tượng điêu khắc trong thư phòng. Fernando bật dậy, ánh mắt đầy sấm sét trừng nhìn Lucien: “Ý cậu là hành động quan sát khiến electron thay đổi hình thái?”

Lucien gật đầu: “Thưa thầy, chúng ta quan sát bằng gì? Nhìn thấy vật thể nhờ ánh sáng phản xạ, nghe âm thanh nhờ dao động không khí. Nhưng ở cấp độ vi mô, ngay cả phương pháp quan sát nhẹ nhất — như dùng photon — cũng gây nhiễu loạn cho electron. Nói cách khác, mọi hành vi quan sát ở cấp độ vi mô đều không thể tránh khỏi việc làm thay đổi đối tượng.”

“Các hạt vi mô tương tác khi bị quan sát?” Sắc mặt Fernando dịu lại đôi chút, phần nào hiểu được lý do hàm sóng sụp đổ. Còn khái niệm “đám mây xác suất” phi lý kia, ông tạm gác lại. Thay vào đó, ông nhắm thẳng vào điểm then chốt trong học thuyết của Lucien: “Khi tung đồng xu, nếu biết đủ điều kiện bên ngoài — lực, tốc độ, không khí… — ta hoàn toàn có thể dự đoán kết quả. Vậy nên đó không phải xác suất thật sự, mà là *xác suất giả*. Có nhân tất có quả — mọi kết quả đều được quyết định bởi điều kiện ban đầu. Đây chính là nền tảng của hệ Chiêm tinh, cũng là nền tảng của arcana và ma thuật!

Do đó, tính xác suất mà electron thể hiện cũng chỉ là giả — vì bị ảnh hưởng bởi các yếu tố mà ta chưa phát hiện!”

Giọng ông run nhẹ. Trong thư phòng, cuồng phong bão tố bắt đầu rền vang.

Lucien kiên định lắc đầu: “Chưa có hiện tượng nào cho thấy sự ảnh hưởng của yếu tố bên ngoài. Tạm thời, chúng ta chỉ có thể nói rằng sóng xác suất là thuộc tính bản chất, là tính chất nội tại của electron!”

“Nói lại xem!” Fernando gầm lên. Trong thư phòng, sấm chớp giật liên hồi — như ngày tận thế.

Điều khiến arcana và ma thuật trở nên hấp dẫn, điều khiến hàng thế hệ pháp sư và Arcanist dâng hiến tuổi trẻ, tài năng, thậm chí mạng sống để truy tìm bản chất vũ trụ — chính là niềm tin rằng thế giới vận hành theo những quy luật cố định. Từ mặt trời mọc lặn, chuyển động các hành tinh, gió mưa, sinh trưởng thực vật, đến phản ứng nguyên tố, cấu trúc nguyên tử… Tất cả đều tuân theo quy luật nghiêm ngặt. Chỉ cần hiểu được chúng, con người có thể chi phối cả vũ trụ!

Thế nhưng giờ đây, học thuyết xác suất của Lucien như đang chế giễu khát vọng đó. Bản chất của thế giới lại là *xác suất*? Dù hiểu hết mọi quy luật, dù đạt đến giới hạn sinh mệnh, kết quả cũng chỉ là *đoán* nơi electron có khả năng xuất hiện cao nhất — chứ không thể *biết chắc* nó ở đâu?

Điều này không chỉ phủ định hệ Chiêm tinh, mà còn chối bỏ cả arcana và ma thuật — những thứ được xây dựng trên nền tảng khám phá quy luật!

Lucien chỉ tay vào bản luận án, ánh mắt nghiêm nghị nhìn người thầy đang gầm thét. Sấm sét giáng xuống dữ dội, khiến **Da Nguyên tố** trên người cậu tự động kích hoạt.

“Trong luận án có phần giải thích liên quan ạ.”

Fernando cúi đầu, đọc đoạn văn:

“Trước đây, tất cả chúng ta đều tin rằng, chỉ cần biết đầy đủ mọi yếu tố hiện tại, thì có thể suy luận hoặc xác định kết quả một cách chặt chẽ — nguyên nhân thế nào thì kết quả thế nấy. Hơn nữa, quá trình này còn có tính khả nghịch: kết quả thế nào thì nguyên nhân tương ứng. Các Arcanist gọi đây là *Thuyết tất định*, hay *luật nhân quả*.

Tôi ưa chuộng định nghĩa nghiêm ngặt hơn: *luật nhân quả chân chính* là luật theo dòng thời gian, trong đó nguyên nhân *phải* xảy ra trước kết quả. Do đó, khái niệm ‘luật nhân quả’ theo nghĩa rộng tốt hơn hết nên gọi là *Thuyết tất định*.

Hiện tại, tôi muốn nêu ra rằng: *Thuyết tất định* có lẽ đã bắt đầu có vấn đề. Có những quá trình mang tính xác suất, không thể đảo ngược…”

“Thuyết tất định có vấn đề? Luật nhân quả có vấn đề?” Fernando trừng mắt nhìn Lucien, ánh mắt như cuộn bão tố. Trong tiếng sấm rền, ông gầm lên:

“Cậu đang bảo ta, quỹ đạo của Mặt Trời là xác suất?”

“Đùng!”

“Cậu đang bảo ta, sự tồn tại của chính chúng ta là xác suất?”

“Đùng!”

“Cậu đang bảo ta, ngay cả khi đã xây dựng mô hình thần chú hoàn hảo trong linh hồn, nắm rõ từng chi tiết, linh lực sung mãn, mọi điều kiện sẵn sàng — thì việc thi triển thần chú vẫn chỉ là một quá trình xác suất? Vô lý! Hết sức vô lý!”

“Đùng đùng đùng!”

Giữa tiếng sấm chớp cuồng loạn, phía sau Lucien hiện lên một vũ trụ bao la. Trong đó, các tinh cầu cấu thành từ proton và neutron mang sắc màu khác nhau, các vệ tinh xoay quanh chúng tràn ngập không gian — nhưng khi nhìn kỹ, chúng lại như đang bị giam giữ tại một điểm duy nhất.

“Đùng đùng đùng!”

Giữa cảnh tượng Địa ngục Sấm sét và Vũ trụ Nguyên tử đan xen, Lucien không lùi bước. Ánh mắt kiên định đối diện Fernando, rồi trịnh trọng, nghiêm nghị cất lời:

“Ít nhất là trong thế giới vi mô, Thuyết tất định phải chết!”

“Ầm!”

Một tia sét khổng lồ xé toạc cửa sổ thư phòng, lao thẳng lên bầu trời đêm tối tăm.