Lời từ chối và 'Cầu còn chẳng được!'

Người có nhan sắc luôn có một đặc quyền: bất kể lời nói nào cũng dễ lọt tai hơn người thường. Hoàng đế từ khi sinh ra đã được trời phú cho dung mạo hơn người, lại thêm từ nhỏ được các nhũ mẫu chăm sóc, Thái phó dạy dỗ, nên phong thái đĩnh đạc, cử chỉ chuẩn mực. Bởi vậy, ngay cả khi nói dối, ngài cũng mang một vẻ đàng hoàng, đáng tin cậy hơn người thường rất nhiều. Quân thượng nói dối mà khí thế vẫn hiên ngang.

Hoàng đế và Thôi Tam Thuận diễn xuất ăn ý đến mức không hề lộ chút gượng gạo, khó xử nào. Ngược lại, bên cảm thấy ngượng ngùng, mất tự nhiên lại là Cố Uyên và mấy cô nương trẻ tuổi khác. Cố Uyên bèn dựng cây sào cạnh tường, hỏi: "Thập Nhất tiểu thư dạo này vẫn khỏe chứ? Cớ sao lại đến nơi này?"

Hoàng đế phủi phủi vạt áo, điềm nhiên chỉ tay về phía Tàng Kinh lâu sau bức tường: "Ta đang đọc kinh trên lầu, bỗng hứng chí cầm quạt xua chim sẻ ngoài cửa sổ, lỡ tay làm rơi quạt xuống hậu viện này mà tìm mãi không thấy. Hóa ra là gió thổi quạt bay tới đây. Mà mấy cô nương ở đây đã quen việc chưa?"

"Cũng nhờ hai vị tiểu thư Lâm gia nhiệt tình giúp đỡ, chúng tôi cảm kích vô cùng." Cố Uyên và mọi người chân thành cảm ơn, sau đó mời Hoàng đế vào trong phòng nói chuyện.

Nghe tiếng động bất thường, mấy người vội vàng vơ sào chạy ra, đương nhiên chưa kịp dọn dẹp gì. Trên chiếc bàn lớn giữa gian chính, bút nghiên, giấy sách vẫn vương vãi khắp nơi. Hứa Tịch nhìn thấy cô nương trẻ tuổi đang nhìn bàn mà chau mày, liền cảm thấy ngại ngùng, vội chạy tới thu dọn: "Ta với A Thanh đang cùng bình luận một bộ sách cũ, thật là ngại quá, xin cô nương thứ lỗi!"

"Không sao. Những khi các tiên sinh tới nhà cùng ta bình luận sách, bàn ghế của ta cũng thường như vậy." Đoạn, tiện tay cầm lên một tập văn Bát cổ dang dở chưa chép xong, thoáng nhìn rồi nói với Cố Uyên: "Với tài năng của cô nương, đáng lẽ ra nên tự ra câu đề rồi tự viết lời bình, cớ sao lại học theo thói tầm chương trích cú? Chẳng lẽ đợi nước đến chân mới nhảy?"

Không như những kẻ rao giảng đạo lý thánh hiền thường khuyên răn phải chuyên tâm khoa cử, chớ vì việc nhỏ mà bỏ việc lớn, Hoàng đế chỉ gật đầu, đặt tập sách xuống. Hoàng đế lại quay vào phòng Đông ngắm nghía một lượt, bấy giờ mới đứng trước giường, hỏi Cố Uyên: "Cô nương ngủ ở đây à?"

Gia cảnh cả ba người đều không khá giả, hành lý cũng vô cùng đơn sơ. Trên giường Cố Uyên nằm, chỉ có một chiếc chăn mỏng đã giặt đến bạc màu, gấp gọn gàng đặt ở đầu giường, vuông vức nổi bật. Thấy đầu mày của cô nương trẻ tuổi càng chau chặt lại khi nhìn vào giường, Cố Uyên tưởng nàng đang thầm chê bai. Vốn biết nhiều công tử tiểu thư thế gia không bao giờ có thể hiểu được cái khổ của dân nghèo, Cố Uyên cũng chẳng thấy mất mặt hay phật ý, chỉ cười nói thản nhiên: "Nhà nghèo thô thiển, để Thập Nhất cô nương chê cười rồi."

Hoàng đế vẫn im lặng, ra ngồi trước bàn, cầm một tập văn chép lên lật giở, xem mà không nói gì. Việc tự tiện vào phòng nhìn quanh thực ra đã là một hành động thất lễ, giờ lại ngồi đó im lặng như tờ, thật khiến người khác tưởng đang tỏ ý khinh thường, cũng khiến người xung quanh bỗng thấy khó xử một cách lạ lùng. Trong phòng bỗng im bặt.

Hứa Tịch cắn môi, nói nhỏ với Cố Uyên: "Ta đi giúp Lý tỷ pha trà nhé." Rồi nói mấy câu khách sáo cáo lỗi với người đang ngồi đó đọc sách, thấy người đó vẫn im lặng làm thinh, mặt cô nàng đỏ bừng, liếc nhìn Cố Uyên một cái, rồi nén giận bước ra.

Cố Uyên âm thầm lắc đầu, nhưng mặt không lộ vẻ gì. Thấy người đó dường như không muốn nói chuyện, nàng liền mỉm cười, ngồi xuống cầm bút, tiếp tục chép sách. Bỗng, bên tai nàng nghe tiếng hỏi:

"Ta vừa tự tiện vào phòng ngủ của cô nương, như thế có thất lễ không?"

Cố Uyên ngạc nhiên, ngẩng đầu lên thấy khuôn mặt trẻ măng đang nhìn mình rất nghiêm túc, không hề có chút vẻ mỉa mai, liền đáp: "Thập Nhất tiểu thư là ân nhân của chúng tôi, như thế cũng không tính mạo phạm."

Hoàng đế nghe lời Thôi Thành Tú kể lể, trước khi bước chân vào đây đã tự có những tưởng tượng trong đầu. Vừa vào cửa đã thấy bàn cũ ghế sờn thật gai mắt, vào tới phòng ngủ thấy chăn đệm của Cố Uyên cũ kỹ sờn phai thì trong lòng càng thấy khó chịu gấp bội. Ra đây, ngồi xuống, ngài mới nhận ra hành động này nếu như là của Quân thượng thăm nhà thần tử thì sẽ là ân điển, nhưng người thường đối với người thường thì chính là thất lễ. Nghe Cố Uyên ý tại ngôn ngoại, phê bình kín đáo, trong lòng ngài lại càng hối hận.

Nhưng ngoài mặt ngài vẫn bình thản, lại hỏi: "Mỗi một tập cô nương chép thế này bán được bao nhiêu tiền?"

Cố Uyên thở dài trong lòng, mặt vẫn thản nhiên đáp: "Được ba trăm đồng."

Hoàng đế lại nhíu mày, nghĩ một lát rồi nói: "Gia mẫu thích đọc kinh Phật, ta muốn nhờ cô nương chép một bộ kinh để dâng lên trước Phật, không biết khi nào thì cô rảnh?"

Cố Uyên cười khổ trong lòng, cúi đầu ngẫm nghĩ một chút rồi nói: "Tiểu thư có ơn với chúng tôi, sao lại khách khí như vậy? Không biết lệnh đường thường đọc kinh nào, thích giấy mực gì, khi nào dâng cúng? Nơi đây là am đường, rất tiện tra cứu kinh thư, tiểu thư cần gì, cứ nói – chỉ có điều," Nàng mỉm cười, nhìn người trước mắt, "Nếu tiểu thư muốn trả tiền công, Cố Uyên sẽ không nhận lời."

Miệng vàng lời ngọc của Quân thượng, hễ Quân ban thưởng, thì thần tử dù sợ hãi, cảm kích hay lãnh đạm, cũng đều phải nhận. Lần đầu tiên trong đời bị từ chối, Hoàng đế vừa bực mình, vừa buồn bã, vừa lúng túng. May thay, được rèn luyện từ nhỏ, ngài đã đạt đến cảnh giới trong lòng càng loạn ngoài mặt càng tĩnh. Bèn ngẫm nghĩ rồi lựa lời: "Người có tài như cô nương, sau này ắt sẽ hiển đạt, quan lộ rộng mở. Nay ta có thiện ý kết một mối lương duyên, không có ý coi thường hay thương hại, cô nương hà tất phải chuốc khổ như vậy?"

"Tiểu thư là nhân trung long phượng, lại có ơn với chúng tôi, theo lý mà nói, lẽ ra không nên từ chối." Cố Uyên lắc đầu, "Nhưng kẻ sĩ chúng tôi đây chỉ cầu an phận mà thôi, sống yên phận không thẹn với lương tâm, chỉ cần no ấm là đủ. Thẹn thay, không có phận nhận phúc."

"Không có phận nhận phúc?" Hoàng đế không đồng tình, "Trong kinh thành này có bao kẻ chẳng tài cán gì, không so được với cô nương mà vẫn ngày qua ngày ăn ngon ngủ yên, lẽ nào bọn họ đều tự thấy thẹn mà chết?"

"Từ tiết kiệm mà đến xa hoa thì dễ, từ xa hoa mà trở lại tiết kiệm thì khó." Cố Uyên nói, "Nhờ hảo ý của tiểu thư mà chúng tôi mới được ở nơi khang trang rộng rãi thế này, so ra, đã hơn nhà mình nhiều lắm. Nếu giờ quen được chiều chuộng, chỉ e một mai thi trượt về quê..."

"Sao cô lại trượt?" Hoàng đế thấy người này tưởng chừng nhu hòa nhưng hóa ra lại ngoan cố, mà mình lại không thể nán lại lâu, giọng cũng gấp gáp hẳn lên, "Khoa này nhất định sẽ thi đỗ!"

"Tiểu thư biết xem tướng đoán mệnh sao?" Cố Uyên thấy khuôn mặt trẻ trung đó nghiêm nghị quá đỗi, như rõ là thật lòng lo cho mình, bỗng cảm thấy thiếu nữ trước mặt đáng yêu vô cùng. Vốn quen làm chị cả, nhất thời nàng quên cả khách sáo và mực thước, đưa tay xoa xoa cánh tay Hoàng đế. "Thánh nhân nói: Quân tử, ăn uống không cầu no đủ, ở không cầu dễ chịu, đối với công việc cần lao mẫn tiệp, nói lời cẩn thận thận trọng, đến gần người có đạo đức mà tự sửa bản thân, như thế có thể nói là hiếu học vậy. Ta không siêng năng, không thận trọng, vẫn còn khờ dại, nhưng tự vấn bản thân thì thấy hai câu đầu ta còn làm được. Thập Nhất tiểu thư cũng không phải hạng người đánh giá người khác qua miếng cơm manh áo, lương duyên của chúng ta vốn dĩ bắt đầu từ văn chương, vậy cớ gì phải học thói tầm thường?"

Hoàng đế rũ mi, không nói.

Thân phụ của Tùy Vương năm xưa ưa văn chương phong lưu, trong phủ thường xuyên đãi nhiều học giả uyên bác, nên Tùy Vương nay mới có vốn liếng thơ ca, nền tảng gia học, văn chương phong lưu. Mà Hoàng đế từ nhỏ đã được Tiên đế ra sức bồi dưỡng kiến thức chính trị, quân sự, trị quốc an dân. Các Thái phó trong cung sợ Trữ quân ham mê phong hoa tuyết nguyệt, lâu ngày sinh mê muội đầu óc, nên cũng chỉ dạy thơ văn hội họa cho qua loa, tập trung cả vào quốc kế dân sinh. Hoàng đế cũng chuyên tâm học thuật trị quốc, rành rẽ tấu chương, nhưng vốn văn chương hạn chế.

Ngày hôm đó, vốn dĩ ngài vào quán trà nhỏ không phải là để nói chuyện với Cố Uyên. Ban đầu, tình cờ nghe được Lý Thanh bàn luận về mấy vị đại thần trong triều, thấy tò mò và cũng thú vị, nên mới ngồi xuống hòng tận tai nghe thiên hạ bình phẩm về triều đình. Không ngờ, lại gặp Cố Uyên. Hoàng đế chăm chú để ý, chỉ thầm thấy trong lòng rằng người này thật là một người tốt đẹp không lời nào tả xiết: tướng mạo đẹp, cử chỉ đẹp, tư duy đẹp, văn chương đẹp, lại biết quan tâm săn sóc người trên kẻ dưới, đủ thấy tâm địa cũng đẹp. Chỉ gặp một lần thôi đã thấy quý mến chưa từng có, vậy là trong nội tâm non trẻ ấy bỗng có một loại xúc động mạnh mẽ, mạnh đến mức muốn đem những gì tốt đẹp nhất ban cho người xứng đáng này. Thiên tử sở hữu tứ hải, việc cho một người cơm ngon áo đẹp, vinh hoa phú quý, chẳng phải dễ như trở bàn tay sao?

Ai ngờ, Cố Uyên không màng, chỉ coi trọng thứ mà Hoàng đế không giỏi: văn chương.

Lần này Hoàng đế thật sự thất bại rồi, cắn môi do dự mãi mới nói: "Trong nhà ta..." Bỗng thấy giải thích thế nào nghe cũng như đang đổ lỗi, bèn nói thẳng: "Thực ra ta không bằng a tỷ, không giỏi văn chương."

Cố Uyên ngạc nhiên. Triều Tề trọng khoa cử, ngoài thi văn võ còn có kỳ Tước khảo, là kỳ thi để xét có phong tước cho tông thất công thần hay không. Phàm ai chưa thi đạt thì không được kế thừa tước vị, nếu có tước mà thi không đạt thì sẽ bị giáng bậc. Chỉ những ai giữ chức quan trong triều mới được miễn. Hai vị tiểu thư Lâm gia có cử chỉ không hề tầm thường, càng không phải hạng trọc phú, lại rõ ràng hiểu biết sâu sắc về triều chính. Lý Cửu Nương bình luận văn rất tinh tế, Cố Uyên vẫn đinh ninh là hai thiên kim nhà quý tộc nào. Có ai ngờ Thập Nhất tiểu thư trông thông minh linh lợi như thế mà lại kém văn chương?

Hoàng đế thấy nàng ngạc nhiên ra mặt thì thần sắc càng thêm bối rối. Vì e sợ buổi thái bình thịnh trị sẽ khiến các tôn tử tông thất lơ là tu dưỡng mà chỉ lo ăn chơi hưởng lộc, các đời vua đều cực kỳ nghiêm khắc với kỳ Tước khảo. Chính Hoàng đế cũng đã nhiều lần hạ chỉ răn dạy, không ngờ hôm nay lại tự vả mặt mình. Không biết được liệu Cố Uyên có nghĩ mình là kẻ bất tài hay không, ngài chỉ nói: "Các tiên sinh dạy ta quản gia nghiệp, ít dạy ta văn chương."

Cố Uyên thấy vẻ mặt ủ rũ của người trẻ có phần đáng thương, nghĩ đến có lẽ quý tộc cũng phải gò mình trong thâm cung sâu như biển, thâm trạch tranh đấu, liền nhẹ giọng:

"Thập Nhất tiểu thư nay đã mười bốn mười lăm tuổi, tới tháng mười năm sau hẳn cũng phải ứng thí như chúng tôi. Dù hơi trễ, nhưng cũng nên tranh thủ thời gian ôn lại văn chương. Nếu không chê, ta sẽ ra vài câu đề, tiểu thư mang về viết rồi ta sẽ bình giải giúp nhé?"

Thoạt nghĩ có lý do này thì sau này cũng có lý do gặp nhau thường xuyên, Hoàng đế không hề nghĩ ngợi liền đáp ngay: "Cầu còn chẳng được!"

Giọng nói đó sang sảng và có một sức nặng kỳ lạ, khiến Cố Uyên cũng nhất thời giật mình. Vừa lúc Thôi Tam Thuận bưng trà Dương Tiễn vừa pha bước vào, nghe thấy lời ấy mà run tay suýt đánh rơi khay trà. Trong cung, ai ai cũng thuộc giai thoại của Hoàng đế hồi nhỏ: Năm xưa, Tiên đế dò chí Quân vương của các hoàng tôn bằng cách cho chọn vật phẩm, đưa ngọc tỷ cho các Hoàng tôn để thử ý. Các tôn tử đều hoặc can gián hoặc từ chối, chỉ Hoàng đế lúc đó nhỏ tuổi nhất, mới năm tuổi mà đã lễ phép dâng hai tay nhận hộp ngọc tỷ, nghiêm túc quỳ trước Tiên đế, nói: "Hoàng tổ mẫu tuổi cao, các huynh lại có nỗi khổ riêng. Giúp đỡ tổ mẫu phân ưu chính là điều Nguyên Gia cầu còn không được!" Tiên đế nghe xong, cảm động sâu sắc với tấm lòng này, ôm đứa trẻ vào lòng, chẳng lâu sau liền lập làm Hoàng thái tôn. Chuyện chọn Trữ quân đã trở thành giai thoại, một câu nói định đoạt giang sơn.

Câu nói thể hiện rõ ý đồ của mình như thế, với tính cẩn trọng của Hoàng đế thì sẽ không bao giờ tùy tiện nhắc lại. Vậy mà giờ ngài lại buột miệng đáp lời Cố Uyên. Thôi Tam Thuận bưng khay trà, thấy Hoàng đế vui mừng ra mặt, trong lòng thầm than: với tính cách quyết đoán của Quan gia, giờ mà thân thiết với Cố cô nương như thế, lỡ sau này ngài ấy noi gương Thái Tổ hay Bắc Vương gây chuyện, đầu mình còn giữ được hay chăng?