Bản năng và Lý trí

Về mặt pháp luật, tính cách của một người không phải là tội. Cái có tội là hậu quả của hành vi.

Một người thích kiểm soát, nếu có thể kiểm soát hành vi của mình trong chừng mực, không gây ra hậu quả xấu, thì không có vấn đề gì.

Vậy điều đáng sợ của Lý Diệu Hồng là gì?

Như lời của hai cha con nhà họ Phương, điều họ sợ hãi nhất là vấn đề cảm xúc của bà ta. Bà ta rất dễ bị kích động về mặt cảm xúc, khi bị kích động thì không còn như người bình thường, mà giống như một loài động vật, sẽ có những hành vi điên rồ, gây hại cho người khác.

Trong luật hình sự có một lý thuyết gọi là “phạm tội do cảm xúc mãnh liệt”. Nghe qua, lý thuyết này dường như đang cố tình tạo cớ để tội phạm trốn tránh hình phạt, khiến công chúng khó lòng chấp nhận.

Ở đây không bàn đến các điều khoản pháp luật, mà chỉ xem xét dưới góc độ y học khoa học, liệu lý thuyết “phạm tội do cảm xúc mãnh liệt” có phải là vô căn cứ hay không. Các nghiên cứu chỉ ra rằng, não bộ con người thực sự có mối liên hệ mật thiết với cảm xúc. Trong giới học thuật, để lý giải cơ chế phát sinh cảm xúc của con người, người ta đã phân chia não bộ theo một cách độc đáo: thành não bộ nguyên thủy và não bộ lý trí.

Não bộ nguyên thủy rất dễ hiểu. Darwin đã chỉ ra rằng con người tiến hóa từ động vật, và não bộ nguyên thủy của con người gần giống với não của động vật, hoạt động dựa trên bản năng để phản ứng.

Ví dụ đơn giản nhất, khi bị bỏng tay, tay sẽ tự động rụt lại – đó là phản ứng của não bộ nguyên thủy. Khi bị ai đó tấn công, theo bản năng sẽ tìm gậy gộc để tự vệ – đó là cơ chế của não bộ nguyên thủy. Khi thấy đám đông tụ tập, không suy nghĩ gì mà chạy theo xem – đó cũng là do não bộ nguyên thủy chi phối.

Não bộ nguyên thủy vừa có lợi vừa có hại đối với con người. Lợi ích lớn nhất là thời gian phản ứng rất nhanh. Đôi khi chúng ta khen một người phản ứng nhanh nhạy, ví von người đó như động vật cũng chính vì lý do này.

Tác hại lớn nhất là, một số việc quá phức tạp vượt quá khả năng xử lý của não bộ nguyên thủy. Giống như câu nói “một lần bị rắn cắn, mười năm sợ dây thừng”.

Vì vậy, lý trí luôn được mọi người đề cao.

Lý trí chính là phần não bộ lý trí, là đặc trưng riêng của con người, và cũng là điểm khác biệt rõ ràng nhất giữa con người và động vật.

Ưu điểm của não bộ lý trí là sau khi được học tập và rèn luyện, con người có thể phân tích, phán đoán đúng sai một cách lý trí trước bất kỳ người hay sự việc nào, từ đó đưa ra những hành động tương đối hợp lý.

Nhược điểm của não bộ lý trí là thời gian phản ứng quá lâu. Khi một người từ nhỏ không được rèn luyện để lấy não bộ lý trí làm chủ đạo trong việc kiểm soát cảm xúc, thì rất dễ trở thành người như Lý Diệu Hồng. Thường thì trước khi não bộ lý trí kịp xử lý, phản ứng trực tiếp sẽ đến từ não bộ nguyên thủy, khiến người đó biểu hiện không giống người bình thường, mà giống như một con thú hoang, trở nên điên loạn và gây hại cho người khác.

Mặc dù Lý Diệu Hồng đã đẩy con trai mình trong lúc mất kiểm soát, nhưng ngay sau khi thấy con trai trượt chân ngã xuống hồ chứa nước, bà ta đã lập tức hối hận, tự mình nhảy xuống nước cứu con trai. Tuy nhiên, bi kịch đã xảy ra.

Sau đó, bà ta chỉ còn cách bịa ra lời nói dối về tai nạn xe hơi, đổ tội cho người khác, chẳng hạn như Ngô Lệ Toàn, để trốn tránh cảm giác tội lỗi của chính mình.

Điều đáng buồn nhất là, con cái không thể chọn cha mẹ của mình.

Ngô Lệ Toàn nhớ đến cha mẹ mình. Cha mẹ cô cũng có những vấn đề tâm lý không thể chữa khỏi, đôi khi nổi điên lên thì không thể kiểm soát được bản thân. Phương Cần Tô từng nói: “Anh biết tình hình gia đình em thế nào, anh cảm thấy em và anh rất giống nhau.”

Việc hai người có thể chơi thân với nhau năm đó không thể nói là hoàn toàn bị ép buộc. Chỉ có thể nói, mặc dù gia cảnh của hai người một giàu một nghèo, nhưng trong thế giới nội tâm của họ thực sự có sự đồng cảm sâu sắc.

Hai người họ năm đó chắc hẳn đã tìm thấy điểm tựa ở nhau.

“Anh yêu em, Lệ Toàn. Anh đã nói thế giới của anh chỉ còn lại âm nhạc và em. Có lẽ ban đầu anh đã nhầm lẫn ước nguyện ban đầu.”