Hội chứng suy hô hấp: Nguy hiểm từ phổi không nở

Phổi không nở có những nguy hiểm gì?

Phổi không nở, không thể trao đổi khí, dẫn đến tình trạng bệnh nhân thiếu oxy nghiêm trọng, thậm chí tử vong vì ngạt thở. Tình trạng thiếu oxy và khó thở này được gọi là hội chứng suy hô hấp (RDS). Ở người lớn, hội chứng này được gọi là ARDS (Acute Respiratory Distress Syndrome), có thêm chữ 'A' để chỉ 'cấp tính'. Còn ở trẻ sơ sinh, đó là NRDS (Neonatal Respiratory Distress Syndrome), với chữ 'N' chỉ 'sơ sinh'. Hai loại này được phân biệt vì nguyên nhân gây suy hô hấp ở người lớn và trẻ sơ sinh không hoàn toàn giống nhau.

Đối với ARDS ở người lớn, ví dụ điển hình là dịch SARS, nguyên nhân chủ yếu là do nhiễm trùng nặng. Khi phổi bị nhiễm trùng nặng, virus tấn công khiến chất hoạt động bề mặt phổi (PS) bị phá hủy hàng loạt, dẫn đến phổi bị xẹp.

Đồng thời, cơ thể sản sinh một lượng lớn dịch nhầy, có thể làm tắc nghẽn phế quản, gây cản trở cơ học, khiến dịch không thể bài tiết ra ngoài, cuối cùng dẫn đến tử vong do thiếu oxy nghiêm trọng.

Phương pháp điều trị hiển nhiên là trước tiên phải chống nhiễm trùng. Tuy nhiên, việc chống nhiễm trùng trong trường hợp không có thuốc đặc hiệu nhắm vào virus cụ thể thì hiệu quả bị giảm đi rất nhiều. Khi đó, bác sĩ chỉ còn cách áp dụng các biện pháp như nội soi phế quản và vỗ lưng khạc đờm. Những biện pháp cấp cứu này trở nên đặc biệt quan trọng đối với những bệnh nhân như vậy. Do đó, trong các phòng bệnh dành cho trường hợp này cần rất nhiều y tá hỗ trợ cấp cứu. Phần còn lại, chỉ có thể dựa vào hệ thống miễn dịch của chính bệnh nhân để chống lại nhiễm trùng. Thế nhưng, việc dựa vào hệ thống miễn dịch của bệnh nhân để chống lại nhiễm trùng lại có một nhược điểm chí mạng khác, đó là "cơn bão cytokine" mà chúng ta thường nghe bác sĩ nhắc đến, và đây cũng là một trong những nguyên nhân tử vong chính của những bệnh nhân này.

Do đó, có thể thấy, đối với bệnh nhân ARDS, các phương pháp điều trị hiện tại còn hạn chế, khiến các bác sĩ lâm sàng luôn rất e ngại. Khi đối mặt với các loại virus đường hô hấp mới như SARS, người ta chỉ có thể áp dụng các biện pháp cổ điển như cách ly. Không còn cách nào khác, cũng không có thuốc chữa trị đặc hiệu.

Ngoài nhiễm trùng, ARDS ở người lớn còn có thể do chấn thương, hít phải dị vật, v.v. Đây cũng là một quá trình rất nguy hiểm, với tỷ lệ tử vong cao.

So với ARDS, NRDS – hội chứng suy hô hấp ở trẻ sơ sinh – chủ yếu xuất hiện ở trẻ sinh non. Nguyên nhân gây ra bệnh này tương đối đơn giản, có vẻ dễ điều trị hơn.

Để hiểu rõ nguyên nhân gây ra hội chứng suy hô hấp ở trẻ sơ sinh, trước tiên phải tìm hiểu cơ chế khi trẻ sơ sinh rời khỏi bụng mẹ. Trước hết, thai nhi trong bụng mẹ không tự thở, phổi không nở và không phồng lên. Sau khi sinh, em bé cần chất hoạt động bề mặt phổi từ cơ thể mẹ để giúp phổi tự phồng lên. Trẻ sinh non do rời khỏi bụng mẹ sớm hơn dự kiến, không nhận đủ chất này từ mẹ, nên phổi không thể phồng lên, gây khó thở.

Quay trở lại loại thuốc giúp phổi trưởng thành mà bác sĩ Hồ đã đề cập lúc đầu, loại thuốc thường dùng trong lâm sàng là corticosteroid như dexamethasone. Thuốc này lợi dụng cơ chế kích thích các tế bào loại II ở phổi thai nhi sản sinh chất hoạt động bề mặt phổi (PS), cuối cùng giúp tránh được tình trạng phổi trắng và suy hô hấp.

Tình huống hiện tại là cấp cứu, bác sĩ không thể tiêm thuốc giúp phổi trưởng thành cho người mẹ trước đó. Do đó, việc em bé sinh non bị suy hô hấp như bác sĩ Hồ nói là một kết quả đã được dự đoán.

Nếu biết em bé bị suy hô hấp do thiếu chất này, liệu có thể trực tiếp tiêm chất hoạt động bề mặt phổi cho em bé không? Đương nhiên là có thể. Vấn đề là một trạm y tế nhỏ như thế này làm sao có được loại thuốc đó.

Loại thuốc này rất đắt đỏ. Bệnh viện nào không có khoa sơ sinh chuyên biệt sẽ không dự trữ loại thuốc quý hiếm này.