Chương 16: Những lá thư và những tâm hồn

Những dòng thư gửi mẹ của Cường: “Ngày... tháng... năm...

Khi còn sống, bố đã từng nói với con, không ai sinh ra đã là anh hùng phải không mẹ? Anh hùng cũng sợ chết, thậm chí sợ chết nhất, nhưng nếu biết vượt qua nỗi sợ ấy, họ sẽ trở thành anh hùng. Và không ai sinh ra đã muốn mình thành một kẻ sát nhân, nhưng có những hoàn cảnh buộc mình phải trở thành thế. Trận giáp lá cà trưa nay của chúng con, xét cho cùng, cũng là anh hùng. Dù là anh hùng hay kẻ sát nhân, con vẫn chưa đủ thời gian để phân biệt, nhưng rõ ràng có những điều cao cả hơn mọi danh từ: lòng tự trọng, sự căm thù cái ác. Cái ác ở đây, mẹ ơi, chúng con không đổ hết lên đầu những người lính địch, mà chính là những kẻ ngoại quốc đứng sau họ, biến họ thành vật hy sinh cho những chủ thuyết phi nhân đã đè nặng lên đất nước mình mấy chục năm qua. Pháo từ Cửa Việt lại rơi xuống trận địa, xuống sông, bao nhiêu người lương thiện phải lìa xa cõi đời? Pháo của họ, những kẻ ở nửa vòng trái đất, không hiểu nguyên cớ gì mà đột nhiên nhảy vào can thiệp một cách ngang ngược, ngụy tạo là ngăn chặn làn sóng Đỏ…”

★ Bóng đêm như tấm màn đen rách nát, hôi hám, ngột ngạt phủ xuống Thành cổ.

Mệt mỏi len lỏi trong đầu, không ai còn cảm thấy đói. Dù có đói, cũng chẳng thể nhai nổi những nắm cơm khô cứng. Thế là tiểu đội lại mất thêm ba người. Những chàng trai vừa mới nhập ngũ hôm qua.

Bình trầm ngâm một lúc, như lạc hồn đi đâu đó, rồi quay sang Hải gù:

- Này, cậu có thấy lạ không? Tiểu đội mình đã mất biết bao người chết, bị thương, nhưng lạ lùng thay, chưa ai phải nằm xuống đất hay bị khiêng qua sông. Trời Phật phù hộ chăng?

Hải gù đang loay hoay tháo rời khẩu súng M72, không nhìn lên:

- Phù hộ cái gì! Chẳng qua những thằng cũ có kinh nghiệm hơn, khôn ngoan hơn nên đạn chưa chạm tới. Ông Tạ bảo, ai trụ được ở đây chục ngày mà không chết sẽ hóa tinh thành cáo, không bao giờ chết nữa. À, cái bọn Mỹ này giàu thật, khẩu súng này cấu trúc kỳ công thế mà bắn xong vứt đi, phí quá!

Đang nói, bóng gầm ghì của đại đội trưởng xuất hiện. Bộ quân phục ông rách tơi tả như người rừng. Mọi người vội đứng dậy.

Ông trừng mắt nhìn mọi người, khiến ai nấy đều lúng túng, không hiểu sao.

- Các cậu đánh nhau thế à? – Lời nói nặng như đá.

- Dạ, báo cáo… báo cáo… – Tạ lúng túng gãi đầu, nhưng không còn tóc.

- Báo cáo! – Bình bước lên một bước. – Tôi xin nhận kỷ luật vì đã ngủ gật, không phát hiện địch từ đầu.

- Ai nữa? – Giọng vẫn nặng trịch.

- Dạ… – Đến lượt Tú bước lên, cúi gằm mặt. – Tại cháu ạ! Lúc ấy cháu bắn tứ tung không kiểm soát…

Đại đội trưởng bỗng cười lớn:

- Mấy thằng này, không khảo mà nhận tội. Ai hỏi tội đâu. Nghe đây, trung đoàn vừa gửi điện khen tiểu đội các cậu chiến đấu dũng cảm, đánh tan được chiến thuật tập kích ban ngày của địch dù. Tôi đến đây truyền lời khen. Hết! – Rồi đột nhiên nhìn quanh, giọng nghẹn. – Lại hy sinh gần nửa rồi phải không?… Tốn quá. Cố gắng đừng để mất thêm nhé! Nhớ ghi lại tên tuổi, quê quán của các cậu ấy cẩn thận, sau này báo về gia đình. Thôi, cố ăn miếng gì rồi tranh thủ chợp mắt đi. Khổ quá!

Ông bắt tay từng người rồi nhanh chóng bước sang khu vực khác, nơi im lặng như không có bóng người.

Sen bước đến ôm chặt Tú, ánh mắt ấm áp:

- Trưởng thành rồi, trưởng thành lắm! Nhận thức là quá trình, tôi tin điều đó. Chúc mừng em!

Tú ngượng ngập luồn mình ra, như không xứng đáng nhận cái ôm đó:

- Em trưởng thành à?… Em sợ quá nên bắn lung tung, may mà trúng…

- Lòng dũng cảm và sự trưởng thành của lính đôi khi chỉ cần một hành động bộc phát, nhưng có hiệu quả như thế.

Tú càng ngượng, mặt đỏ rần.

Đêm ấy, cậu chàng không ngủ được. Chẳng biết vì lời khen hay vì cơn ngáp phải ruồi mà cứ loay hoay tìm kiếm thứ gì đó dưới đất, dưới gầm giường, trong ngăn ba lô… Tạ ngóc cổ khỏi đống ba lô chèn kín mặt, hỏi:

- Thằng nhỏ sao thế, mất hồn rồi à?

- Em tìm con dế. Nó cứ kêu suốt, không ngủ được nhưng… tìm không ra.

Bình cười hô hố:

- Thằng này điên rồi! Lúc u u ruồi, lúc lại nghe dế kêu. Ở đây toàn ma kêu chứ không có dế gì đâu. Ngủ đi, kẻo người khác còn ngủ!

Cường cũng cười, bước đến cạnh Tú:

- Còn kêu không?

- Còn.

- Thế này, em bịt chặt tai đi!

Tú làm theo, đưa hai ngón tay bẩn vào tai.

- Rồi. Còn không?

- Vẫn còn, nghe to hơn.

Cường véo má Tú, cười:

- Thế là tại nghe bom pháo nhiều quá, nó vang trong tai thôi. Không có dế đâu. Ngủ đi, mai sáng sẽ hết.

Tú thả tay, chớp mắt ngơ ngác:

- Ừ nhỉ? Đúng là kêu trong tai. Nghe dế kêu, em nhớ nhà quá…

Cuối hầm, Hải gù đang ho khụ khụ. Càng nín, càng ho, tiếng ho như xé cổ. Tạ ngồi dậy, lấy cục đất ướt bằng quả nhót đưa cho Hải:

- Nuốt đi! Nuốt đại đi là hết!

Hải đưa cục đất lên mũi, nhăn mặt:

- Mùi bốc mả!

Nhưng vẫn nhắm mắt nhắm mũi đưa vào miệng. Cục đất ngắc ngứ mãi mới trôi xuống. Anh há to miệng, chép chẹp, cười như trẻ thơ:

- Hết rồi! Hết thật rồi! Tiểu đội trưởng này, nếu giờ bảo cách chữa ho hay nhất là nuốt đất trộn xương thịt người, cả ngành y thế giới phải nhảy cẫng lên.

Cường bật cười. Lúc ấy, anh nào ngờ rằng chỉ vài tuần sau, chính cơn ho này, cục đất này sẽ giáng vào tiểu đội trưởng khắc nghiệt biết chừng nào!

Tại cửa hầm, Bình cũng không ngủ.

Anh mắc chứng mất ngủ quái ác từ hồi còn sinh viên. Vào đây, tưởng chiến đấu mệt nhoài sẽ ngủ được, nhưng càng mất ngủ hơn. Trời, chẳng lẽ chuyện với người đàn bà giàu có và phóng túng đã biến anh thành trò tiêu khiển, thành món đồ trang sức? Người đàn bà ấy… Đến giờ, dù phải chìm trong chiến trận đến ngạt thở, nhưng khuôn mặt ấy, những lời kinh tởm ấy vẫn ám ảnh anh không rời.

Mới sáu tuổi, theo cha ra Bắc tập kết, học hết trung học ở trường Học sinh miền Nam tại Hải Phòng rồi về Hà Nội học Đại học Xây dựng, theo nghề kỹ sư cầu đường của cha. Nhưng anh ghét môn học khô khan, những bản vẽ vô hồn. Anh yêu phong cảnh, thích ngắm muôn hình vạn trạng của con người, quyết định chuyển sang Đại học Mỹ thuật. Cha anh kiên quyết phản đối, cho rằng nghề này chỉ làm hư người, vẽ vời, vô tích sự.

Anh khăng khăng. Hai cha con gần như không nhìn mặt nhau. Để tránh nặng nề, anh xin ra ở ký túc xá. Cha anh không nói gì, nhưng sáng hôm sau, tóc cha bạc thêm nhiều.

Năm ấy, anh bước vào năm thứ hai của trường Mỹ thuật danh giá. Nhưng càng danh giá, càng nghèo. Nghèo đến mức đi học ngày, đêm về phải ra bến Phà Đen bốc vác kiếm tiền nộp học phí. Rồi một lần, bà chủ thuyền buôn đồ gốm, hơn anh gần hai chục tuổi, đã ly dị chồng, vẫn còn đẹp, có ý định lợi dụng anh. Biết anh là sinh viên hội họa, bà mời anh đến nhà "chỉ dẫn" cho con trai, hứa lương cao, nơi ăn ở tử tế. Anh đồng ý. Ai ngờ, đó chỉ là cái cớ để bà thực hiện dục vọng. Ngay từ lần gặp đầu, anh đã cảm nhận được sự nguy hiểm trong ánh mắt bà: “Cậu có vẻ đẹp đàn ông lạ lắm, vừa hoang dã vừa thư sinh, vừa bụi bặm lại vừa nhã nhặn, khuôn mặt mà tôi tìm cả đời không ra.” Rồi chuyện không mong muốn xảy ra. Suốt hơn một năm, họ gắn bó không rời. Bà như trẻ lại, còn anh gầy rạc, mất ngủ triền miên. Có lần, bà dụi sâu vào chỗ không nên, nói: “Em chưa từng sung sướng đến phát điên như thế!” Khốn nạn, đó cũng là lúc anh bắt đầu sợ. Sợ sự kiểm soát như cai ngục, sợ ham muốn vô độ, sợ mùi da thịt, sợ tiếng rên như thú bị thương, sợ hết. Sợ đến mức mỗi lần gần gũi, anh phải nhắm mắt nhắm mũi làm cho xong. Căn bệnh mất ngủ bắt đầu từ đó. Cuối cùng không chịu nổi, anh quyết định chia tay, trở về kiếp bốc vác. Bà tức giận, mắng anh đủ thứ: đồ ăn cháo đá bát, đồ đĩ đực, đồ chó nôn ra lại liếm, đồ thối thây… Cuối cùng, anh trả lại hết những gì bà đã mua sắm, thậm chí bị bà tố cáo là lừa đảo, lưu manh. Nhục nhã, anh bỏ trốn khi có đợt tổng động viên, chỉ báo với cha vài giờ trước. Trước khi đi, bà đến khóc xin tha, nhưng anh nhổ nước bọt, xách ba lô lên tàu…

★ Vẫn không ngủ, chán, anh lấy ánh sáng pháo dù rơi lác đác, dùng lưỡi dao găm khắc sồn sột lên miếng tôn.

Tạ ngóc cổ hỏi:

- Mày làm gì thế? Gãi ghẻ à?

- Nhớ nghề chạm khắc, tranh thủ khắc tên tuổi, quê quán từng người trong tiểu đội lên đây. Mỗi người một miếng, nếu chết sẽ có dấu tích, ngày chết, nơi chết sẽ do người sống khắc sau.

Tạ ngồi dậy, vẻ thích thú:

- Phải đấy, khắc tao thật kỹ để tao chuyển về cho vợ tao trước.

Cường cũng ngồi dậy, tò mò:

- Sao lại trước?

- Chết là chết, biết ngày nào, nơi nào chết khó thế. Dễ như ăn chuối.

Từ góc tối, Sen nói:

- Thôi, bỏ trò ấy đi! Đang tính tự báo tử à? Chết nhưng không thể tự đào mộ trước như thế. Đó là chủ nghĩa thất bại.

Tạ cười hiền, không nói thêm, ngồi xem Tú diệt muỗi.

Chỉ có tâm hồn trẻ thơ hay nơi này mới có cách diệt muỗi kỳ quái. Lúc đầu Tú đập phành phạch, muỗi vẫn kêu nhức đầu. Cáu, cậu nghĩ ra cách: bắt muỗi bằng hộp Coca Cola gắn bấc đèn. Bấc cháy, muỗi lao vào, nổ lách tách.

Mỗi lần có muỗi nổ, gãy cánh rơi xuống đáy hộp, Tú thích thú kêu:

- A, con AV10 này, chết rồi! A, con L19 này, chết cha mày chưa? Nhanh quá, cho là phản lực F4! Còn chú này béo ú, đích thị B52! Cháy rồi, rơi rồi! Hoan hô!

Vẻ tinh nghịch của Tú khiến cả hầm trở nên sinh động, xua tan mọi u ám.

Cũng không ngủ, Tạ bò ra ngoài cửa hầm, ngồi cạnh Cường.

- Tao nhớ vợ quá! – Tạ nói. – Sáng đi, cô ấy chân đất tiễn suốt mười cây số, nước mắt lã chã. Tao phải quát to mới chịu về. Vừa quay về, vừa chùi nước mắt, chốc chốc lại vấp.

Quát? Khốn nạn, sao tao lại quát nhỉ? Hỏi này, nếu là chú, chú có quát không?

- Chắc chắn là không!

Cường nói, lòng nao nao nhớ hình ảnh Thanh ngồi lại trên bờ sông Hồng khi anh quyết định bỏ đi.

- Thế mà tao quỷnh. Giờ nghĩ lại, cứ cồn cào gan ruột. Mà thực ra, tao có cái gì đâu, chỉ là thằng chuyên bốc vác thuê, được cô gái ông chủ mê rồi khăn gói theo, lại còn… quát?

Nhưng hỏi này, chú có người yêu chưa?

- Có… nhưng người ta bỏ em rồi.

- Sao bỏ? Đẹp trai, tốn gái như chú, ai dám bỏ chú?

- Cô ấy xinh, con nhà giàu, sắp đi học nước ngoài. Ai dại dính với thằng lính bỏ tất cả ra đi, chưa biết có ngày về. Đàn bà mà!

- Tầm bậy! Cái gì đàn bà! Nếu ai cũng như nó, đất nước tiêu rồi. Cái mặt đẹp của nó đáng để tao ngồi lên không chứ!

Tạ nhổm lên, ngồi xuống đất lịch bịch, vẻ như chưa đã, rồi nói giọng thâm trầm:

- Vợ đẹp là vợ thiên hạ, ông bà dạy không sai. – Rồi chợt nhận ra giọng mình không hợp, trở lại vẻ bỗ bã. – Giả dụ nó chờ mình, khi mình về, nó sẽ có cả đống con riêng à. Giống như vợ tao, đảm bảo về là vẫn khít khìn khịt. Cười gì?

Cường vẫn cười. Chao ôi, sống, nghĩ, nói thẳng đuột như lão tiều phu này, cuộc đời sẽ nhẹ nhàng biết chừng nào? Thế giới nội tâm con người thật phức tạp! Như anh, chưa bao giờ nghĩ nhiều về sống chết như những ngày này. Sống nặng nề, chết mỏng manh, như trò đùa. Chẳng lẽ chiến tranh chỉ gói gọn trong định nghĩa khô cằn: ngày nào cũng chôn người mà chưa đến lượt mình? Anh hiểu, dù sao cái chết cũng sẽ tìm đến, nhưng khi nào, thế nào, đêm hay ngày, chóng vánh hay nhọc nhằn, đau đớn hay nhẹ bỗng, chưa thể đoán trước. Và anh đã sẵn sàng đón nhận nó như đã đón nhận sự ra đi của từng đồng đội. Song khi nó chưa đến, đầu óc chia thành nhiều ngăn, nhiều vách. Không phải không có lúc nửa đêm chợt tỉnh, nhìn bầu trời đen kịt như nắp quan tài, anh đột nhiên sợ hãi nhận ra mình sắp rời xa thế giới: bầu trời, mặt đất, Hà Nội, xa mẹ… rồi thoắt rùng mình khi nghĩ: hay là tìm cách quay về phía sau, như gợi ý của ông tư lệnh mặt trận bạn của mẹ? Chính ông ấy gợi ý, chứ không phải anh chủ động, hèn nhát tìm đường lui. Nhưng rồi những khuôn mặt của Tạ, Sen, Bình, Hải và đặc biệt nét ngây thơ tội nghiệp của Tú đã níu giữ anh lại, như sợi dây thiêng liêng, sâu thẳm, cốt nhục chứ không đơn thuần danh dự hay mục đích trận đánh.

- Anh Tạ, con anh lớn chưa? – Cường hỏi sau lúc im lặng.

- Mười ba tuổi, cao gần bằng tao, vài mùa rẫy nữa sẽ vượt mặt tao. Nó giống tao lắm, nhất là đôi mắt, mắt chồn, không phải mắt người. Mỗi lần tao uống rượu về, nó nhìn tao như nhìn thằng vô tích sự.

Mà cũng vô tích sự thật. Có mỗi đứa con, không nuôi nổi, đành nghỉ học giữa chừng, phụ mẹ làm rẫy. Thật nhục. Nhân có nghĩa vụ quân sự, tao đi khám luôn, mấy tuần sau lên đường. Cũng muốn về, thằng nhỏ không nhìn tao bằng ánh mắt ấy nữa, nó phải tự hào vì bố là lính anh dũng, đàng hoàng. Khà khà!

Tạ cười hiền. Cường hỏi tiếp:

- Anh đi lính lâu chưa?

- Chục năm có lẻ.

- Thế tại sao…

Biết lỡ lời, Cường dừng lại, nhưng Tạ tiếp luôn:

- Tại sao tao chậm tiến chứ gì? Đã hỏi thì hỏi luôn bố mày! Đúng là sinh viên! Trả lời: tại tao thất học và có lần tao tát cái bạt tai xã đội trưởng vì hắn dám sàm sỡ vợ một cậu đi B, thế là thượng sĩ tụt xuống trung sĩ. Tức nhưng không tiếc, có dịp lại tát. Mẹ, sàm sỡ vợ thằng nào có thể bỏ qua, nhưng vợ lính, lại là lính chiến trường, không tha. Khà khà…

Cái miệng Tạ lại nhệch ra, không biết vui hay buồn.

- Thôi, không khóc nhôi nữa. – Tạ phẩy tay. – Cứ như hai con đàn bà rỗi việc, tao đi tuần một vòng, tranh thủ ngủ tí lấy sức. Thằng em!

Tạ xách súng đi ra khỏi cửa hầm, dáng đi vững chắc, chắc nịch như đi trên đất mình.

Nửa đêm mà nóng nực vẫn hoàn nguyên, ngoài gió loe hoe, trong hầm bí bách. Cường vẫn ngồi ngoài, chưa muốn vào.

Tiểu đội phó Sen bước ra ngồi cạnh anh, giọng vừa xa lạ vừa gần gũi, nửa phê phán nửa thông cảm:

- Này, hành động tha cho thằng lính chiều nay của cậu, khi định ném đá vào đầu nó, không ổn đâu. Cái chất hào hiệp, phiêu lưu ấy chỉ có trong tiểu thuyết dã sử Trung Hoa. Còn đây là cuộc chiến tranh tổng lực của thế kỷ 20. Biết đâu tha cho nó lúc này, lần sau nó bắn nát ngực cậu và cả tôi? Cuộc chiến một mất một còn, mọi hành động nhân đạo đều là tự sát.

Cường im lặng. Lúc này, anh không muốn tranh cãi, nhất là với cái đầu thông minh, phức tạp như Sen. Anh chỉ muốn ngồi một mình, xa tất cả để đầu óc vơi bớt. Sen không nói thêm, cả hai nhìn ra khoảng không mờ mịt, như có luồng gió nồng tanh, khô khát sắp thổi về.