Bữa Ăn Cuối Trước Lúc Sang Sông

Dù chiến tranh có khốc liệt đến đâu, cũng không thiếu những khoảnh khắc lặng yên đến ngỡ ngàng. Những trận đánh không phải lúc nào, ở đâu cũng đầy tiếng gầm gào, tiếng thét như muốn nhổ bật con người khỏi cuộc sống rồi quẳng họ vào địa ngục. Nhưng buổi sáng hôm ấy trên đất rừng Quảng Trị lại yên bình đến lạ kỳ, như thể cuộc chiến tàn khốc đang diễn ra ở đâu đó, ở một xứ sở bất hạnh nào đó chứ chưa hề bén mảng tới đây.

Buổi sáng chỉ toàn nắng gió dịu dàng, phơn phớt tô vẽ lên rừng cây, đồng ruộng, dòng sông và những khe suối, khiến người lính đứng đó không khỏi ngẩn ngơ, quên đi sự hiện diện của cái chết và hủy diệt.

Bên thượng nguồn dòng Thạch Hãn, vào mùa khô, nước chảy lặng lờ, đục ngầu. Trong một cánh rừng xơ xác, dưới gốc cây kín đáo, sáu người lính Giải phóng ngồi quây quần bên nồi măng rừng đang sôi sùng sục. Một con thú rừng vừa bị săn được, lông đã được cạo sạch, treo ngược thân cây, trắng nhễ nhại như một hình nhân bé nhỏ bị bóc vỏ.

Họ hạ con thú xuống, đặt lên tấm ni lông, cẩn thận xắt ra từng miếng nhỏ rồi thả vào nồi. Thịt thú rừng gặp măng rừng bỗng dào lên, quấn quyện lấy nhau, làm cho nồi nước lèo nhanh chóng chuyển sang màu vàng nhợ bởi những váng mỡ nổi lên trên mặt.

Chỉ sau vài hơi hám, Tiểu đội trưởng Tạ, hơn ba mươi tuổi, tóc rễ tre, trán vuông, cằm vuông, mũi cũng vuông, da đen mun, dáng người nông dân chắc nịch vùng đồng bãi, múc nước trong nồi lên húp một tiếng "soạp" rồi nhe răng cười. Hàm răng ám khói thuốc của anh chắc nịch như bàn cuốc, lưỡi thuổng:

— Ngọt thịt lắm, các chú mày ăn đi. Có thể đây là bữa ăn tươi cuối cùng đấy. Đêm nay vào trong đó, biết đến bao giờ được ăn món này nữa.

Nói xong, như một lão anh nuôi kỳ cựu và tỉ mỉ, anh phân đều lượng măng và thịt, cẩn thận múc vào bát từng người. Chỉ trong nháy mắt, họ đã húp sạch bát thứ nhất. Bát thứ hai lại được múc tiếp. Lại hết. Tạ dừng lại, nhìn tiểu đội của mình bằng ánh mắt trìu mến như đàn gà mái nhìn đàn gà con đang bới thóc.

Đến bát thứ ba, mọi người dừng lại, nói đúng hơn là nồi canh đã cạn sát đáy buộc họ phải ngừng. Miệng ai cũng nháng mỡ, có người còn đá lưỡi vào chân răng nghe "chẹc chẹc" đầy thèm thuồng. Tạ hít hơi thuốc lào rồi ngửa cổ phun một làn khói cuồn cuộn như rắn trườn vào không gian. Để cho hơi thuốc ngấm sâu vào lục phủ ngũ tạng, ngấm vào đôi mắt đang dần đờ đẫn, anh uống một ngụm nước súc "òng ọc" trong cổ họng, rồi mới thủng thẳng:

— Hầy! Chưa vào trận, chỉ mới đi đường thôi mà quân số đã vơi đi quá nửa. Tiên sư cái thằng Mỹ, đúng là bom pháo nó mạnh thật!

Nghe đây, tao nhắc lại: Đây là Tiểu đội 1 thuộc Trung đội 3, Đại đội 8. Là một tiểu đội chủ công, tiểu đội hỗn hợp mới thành lập. Nào, bây giờ điểm danh cho chắc ăn, kẻo mai mốt đánh nhau mù mịt lại không biết thằng nào còn sống thằng nào!

Anh chỉ về phía một thanh niên dáng cao, đeo kính trắng, vẻ điềm tĩnh và từng trải:— Cậu!

Người này lên tiếng, giọng cũng điềm tĩnh và ấm áp:— Tôi là Sen, Trần Văn Sen, hai mươi tư tuổi, quê ven sông Sài Gòn, miệt Bến Cát. Trước hoạt động ở Tổng hội Sinh viên, lộ, được ra Bắc học, chưa xong thì vô đây, xin làm lính đặc công trinh sát. Chưa vợ, ông già hy sinh thời đánh Pháp, nhà còn mẹ và đứa em gái.

— Đặc công à?— Tạ vỗ vai anh một cái khá nặng, cười to.— Tốt rồi. Mọi trận đánh bộ binh đòi hỏi phải có đặc công dính vào mới ngon. Còn cậu?

Anh chỉ về phía một chiến sĩ thân hình tròn lẳn như cá trắm, nét mặt không đẹp nhưng đường nét đàn ông, hơi gồ ghề, bụi bặm, chiếc răng vẩu khiến nụ cười của cậu trở nên rất duyên. Người này ngượng ngập trả lời bằng giọng thật đằm:— Dạ, em là Nguyễn Quang Bình, bọn bạn thường gọi là Bình Vổ. Học sinh miền Nam. Quê em ở đây, ngay Đông Hà, theo cha mẹ ra tập kết từ nhỏ. Đang học năm thứ ba Đại học Mỹ thuật Hà Nội thì có lệnh tổng động viên, mười chín tuổi. Ăn nói vô duyên, mặt mũi xấu xí nên chưa vợ, chưa người yêu luôn.

— Xấu à? Tốt!— Tạ định giơ tay vỗ vai cậu ta nhưng cậu nhanh nhẹn tránh đi, khiến bàn tay to tướng của anh rơi thõng xuống.— Theo kinh nghiệm chiến đấu của tao, thằng xấu bao giờ cũng đánh hay hơn thằng đẹp. Nhưng mày... đâu có xấu, chỉ nói năng quàng xiên.

Quay sang chỉ vào Cường:— Thằng này đẹp, quá đẹp nữa là khác, sao?

Cường cười:— Em là Đặng Huy Cường, quê Hưng Yên, sinh ra và lớn lên ở Hà Nội, hai mươi hai tuổi, năm thứ tư Nhạc viện.

— Nhạc à?— Lần này, bàn tay to tướng không giơ lên nữa.— Quá tốt! Cậu viết nhạc đi, viết cho bốc máu vào, tớ hát cho. Giọng tớ tuy thuốc lào nhưng mấy cô gái làng cũng chết mê chết mệt đó. Chỉ biết đánh nhau thí mạng mà không biết hát hò, đánh không bền đâu. Có người yêu người iếc sao, chắc có cả tá rồi hả?

— Dạ, cũng gọi là có nhưng... thôi rồi.

— Ai thôi?— Tạ trợn mắt.— Cậu thôi hay nó thôi?... Chắc là cô ả đúng không? Vậy thì vất thằng bố nó đi, nó không xứng đáng với một chiến sĩ Thành cổ. Đàn bà con gái thiếu cha gì, uýnh nhau xong, chưa chết, tha hồ chọn. Đích thân tao chọn cho.

Tạ quay sang một chiến sĩ khác, thấp đậm, lưng hơi gù, đôi mắt nhìn rất lạ, vừa gần vừa xa, lúc không nhìn gì nhưng lại như nhìn ngược vào bên trong mình.

— Còn cậu, chắc không phải bị tật từ nhỏ chứ?

Người này giật mình định trả lời thì Tạ xua tay:— Khoan đã! Cậu làm sao mà như mất hồn mất vía thế? Tớ nói thật nhé, sắp vào trận mà mặt mày đăm chiêu như đứa bị vợ bỏ thế kia là không ổn đâu. Tên gì?

Trước câu nói xối xả của Tạ, người này vẫn bình thản, lặng lẽ trả lời:— Tôi tên Hải, Phạm Huy Hải, biệt danh Hải gù. Gù có gen, hai mươi mốt tuổi, quê Hà Tây. Hồi ở nhà theo nghề bố, suốt ngày đi mắc, sửa điện, đào cống đào rãnh cho thiên hạ nên nó mới bị gù. Còn chuyện mặt mày tôi, nó không liên quan gì đến vào trận hay không vào trận cả. Hết!

— Tốt! Lính bộ binh mà gù là quá tốt, càng thu nhỏ mục tiêu, đỡ mất công khom lưng khi tiếp cận. Này, coi chừng vào Thành cổ, cái nghề điện của cậu lại được việc đó. Còn thằng cu này? Mày sướng cái gì mà cứ ngoác mồm cười hoài vậy, mày?

Anh hất cằm về phía một người trẻ nhất, bẽn lẽn như con gái, nước da mai mái, có chiếc răng khểnh rất duyên bên trái khóe miệng.

— Tại em thấy Tiểu đội trưởng giống... bố em ở nhà quá!

— Giống bố em?... Hả, láo, tao già thế rồi kia à? Sao?

— Em là Tú, Trương Đình Tú, mười... sáu tuổi.

— Mười sáu? Thằng này càng láo! Bộ đội chứ đâu phải trường thiếu sinh quân. Ngày mai tao đề nghị trả mày về phía sau, ra ngoài kia đi học tiếp!

— Ối, chết em thủ trưởng ơi! Em phải khai thế người ta mới cho đi.

— Thôi được rồi. Ở đời có nhiều cái khai gian nhưng khai gian để vào chỗ ác liệt thì cái gian ấy có thể chấp nhận được. Nhưng để tao nghĩ thêm cái đã, miễn là ngay trận đầu mày phải đánh nhau ra trò, chứ đây không phải là trò đánh trận giả của đám trẻ trâu.

Nói rồi, anh cúi xuống chiếc ba lô cóc cáy của Hải gù, rút ra một cuốn sách nhăn nhúm thò lên khỏi miệng túi, chau mày nhăn trán đọc khó nhọc:— Hả, cái gì đây? *Thép đã tôi thế đấy*? Cậu làm nghề luyện thép?

— Dạ, không! Tiểu thuyết Nga đấy ạ.

— Cậu là nhà văn?

— Không, em chỉ là học sinh giỏi văn toàn miền Bắc thôi.

— Văn à? Tốt thôi. Viết đi, viết lại tất cả những gì sắp trải qua, viết thật rõ vào, đừng uốn éo như mấy thằng cha thông tin xã. Để nếu có chết, con cháu mấy đứa còn có cái để đọc, để hiểu cha anh chúng đã đánh nhau như thế nào.

Sen, người lính đeo kính trắng, chợt trầm giọng:— Đồng chí Tiểu đội trưởng! Sao chưa vào trận mà đồng chí toàn nói chết với chóc thế, ảnh hưởng đến tâm lý anh em.

— Ờ nhỉ?— Tạ cười dễ dãi, vần vò mớ tóc cứng queo làm tóe lên cả đám gầu trắng như bụi.— Tính tớ bộc bã, nghĩ gì nói đó. Thỉnh thoảng cậu làm ơn phanh lại cái nhé! Tóm lại, tớ là Tạ, Nông Văn Tạ, nghe nặng chưa, ba mươi tư tuổi, quê Cao Bằng, tiểu đội trưởng i nốc, tám năm không lên nổi một cấp, nông dân trăm phần dầu, văn hóa lèng phèng nhưng cũng đủ để viết thư cho bà xã đôi dòng nguệch ngoạc, một vợ một con. Khi đi, vợ con theo tiễn, khóc ướt... ướt sũng cả một... một triền đê.

— Ướt sũng cả triền đê...— Câu này em nghe quen quen, hình như các cụ tả mưa chứ không phải tả khóc.

Tú hồn nhiên buột miệng nhưng không làm Tạ chững lại, thậm chí anh còn dẩu môi ra hơn:— Đê là đê chứ cậu muốn tôi nói ướt sũng cả... cái đũng quần thì nó mới không quen quen à? Bố khỉ, thằng, chỉ được cái hay vặn vẹo, mất bố nó cả hứng của người ta.

Tú lí nhí:— Em... em xin lỗi, chỉ tại em mê cả văn lẫn toán nên hay đòi hỏi mọi thứ phải chính xác.

Tạ cười khồ khồ:— Tao nói vui chứ làm gì mà mặt mày bí xị như sắp chảy nước đái ra thế kia? Thôi, tất cả nghe tiếp đây.— Nét mặt vị tiểu đội trưởng thoắt trở nên trang trọng như tướng đứng trước ba quân, lại còn khịt mũi nữa.— Tiểu đội ta vậy là gồm cả ba miền Bắc, Trung, Nam, coi như cả nước vào trận. Sáu thằng thì ba thằng là sinh viên, hơi nhiều, một thằng là học sinh, một công nhân, một cày cuốc. Theo kiểu nói của ông chính trị viên đại đội thì tiểu tư sản chiếm đa phần, tốt, không sao. Trí thức và thợ thuyền cùng sát cánh, bổ sung nhau mà đánh cho tợn vào.

Giờ phân công: cậu Sen, do đã qua hoạt động đoàn thể lại kinh qua chiến đấu, thêm tính tình chín chắn, sẽ làm tiểu đội phó. Hết! Có ai thắc mắc gì không?

Cả tiểu đội lặng lẽ. Giờ coi như anh em cốt nhục một nhà. Tao lớn tuổi là anh cả, thằng Tú là em út. Đứa nào có gì trong bụng nói hết ra, đừng giữ lại mà thành táo bón. Để từ ngày mai chỉ một lòng uýnh giặc chết bỏ, không vân vi nhằng nhịt gì nữa. Có gì không?

Tạ thấy mắt Sen nhấp nháy, hình như có điều muốn nói.

Sen cười, để lộ hàm răng ken nhau đều sin sít:— Có. Đó là tiểu đội có được một tiểu đội trưởng bộc trực, tình cảm, xuề xòa lại dạn dày trận mạc như đồng chí Tạ thì chắc chắn tiểu đội sẽ là một tiểu đội mạnh.

Tạ có vẻ ngượng ngập:— Dạn dày mẹ gì đâu! Tớ cũng còn nhiều cái xấu lắm. Nếu tốt cả thì lúc này tớ lên tút lút tận đâu rồi chứ làm gì được ngồi đây chỉ huy các cậu.— Rồi làm ra vẻ bí mật, anh lôi trong túi quần ra một chai rượu nhỏ, nút lá chuối, mắt sáng lên.— Coi như Kết nghĩa vườn đào... Ấy, đây làm đếch gì có đào mà kết, vậy gọi là kết nghĩa bên sông, được không?

Mọi người gật đầu. Đây là chai rượu cuối cùng. Sáu đứa mình uống mỗi đứa một tợp để thề sống chết có nhau, không thằng nào được ngã vục mặt giữa dòng. Tao lớn tuổi, uống trước!

Không có ly, anh đưa cút rượu lên miệng tu nhẹ một tợp rồi đưa cho Sen... Sen cũng làm một tợp rồi đưa cho Cường... Cường đưa cho Hải...

Hải đưa cho Bình, và khi đến Tú, cậu em út tiểu đội thì vừa xoẻn.

Tạ xoa xoa hai bàn tay nháng mỡ vào nhau, cười khà khà, một thứ cười lộ hết ruột gan ra ngoài.

— Xong. Giờ nghỉ ngơi, kiểm tra trang bị, chờ tối, bất cứ lúc nào có lệnh là sang sông!

Cả tiểu đội lặng lẽ tản ra trở về với công việc của mình. Trong đầu Cường xuất hiện một khoảng lặng không rõ ràng. "Sang sông"! Một từ thật gợi trong áng văn chương kim cổ, nhưng hai tiếng "sang sông" chiều nay sao nghe có cái gì rờn rợn, như mang hơi hướng sắc thái một đi không trở lại!