Paris vào thu

Tháng Chín ở Paris. Mùa này, hoa nở rực rỡ, những khóm cây dọc hai bờ sông Seine sau một đêm bỗng khoác lên đủ sắc màu tím, đỏ, vàng, xanh như trong bức tranh cổ điển tả cảnh thu. Mùa thu châu Âu, mùa thu thanh bình, mùa thu của những cặp tình nhân nắm tay nhau dạo bước chậm rãi trên những đại lộ rộng dài, se lạnh.

Bà mẹ của Cường khẽ kéo tấm rèm cửa sổ màu xanh xuống, lòng chợt se lại. Nếu ngày ấy đứa con trai không nhất quyết xin vào chiến trường, biết đâu giờ này nó – cậu sinh viên tài năng của Nhạc viện đã có trong tay suất du học nước ngoài, cũng đang dạo chơi dưới kia để đắm mình trong âm thanh, màu sắc của cuộc sống yên bình? Hôm nay đã là ngày thứ bảy mươi lăm kể từ khi người ta thông báo các đơn vị bắt đầu vượt sông tiến quân. Thành cổ, Quảng Trị, Thạch Hãn, Mỹ Chánh... những cái tên xa lạ chưa bao giờ bà nghe nói, chưa từng đặt chân đến, sao giờ đây lại in sâu trong tâm trí bà, trở nên gần gũi, nhức nhối đến vậy.

Công việc bộn bề, đối phương lại luôn biết múa may ngón nghề ngoại giao, biến ảo khôn lường: lúc ngọt nhạt, lúc vỗ mặt, lúc nghiêm chỉnh, lúc lại thô ráp. Điều đó khiến bà phải căng thẳng theo dõi từng buổi họp, từng chi tiết. Chỉ khi đêm về, Paris chìm trong sương khói, chìm trong giấc ngủ, bà mới có chút thời gian rảnh để nghĩ về con. Nhờ những nguồn tin bí mật và tế nhị từ đồng chí tư lệnh mặt trận, bạn bè gia đình, bà biết Cường vẫn còn sống, vẫn chiến đấu dũng cảm, và hình như đã lên nắm quyền chỉ huy một đơn vị nào đó. Đại đội, tiểu đoàn, hay sư đoàn, với bà, một người mẹ, tất cả đều vô nghĩa. Bà chỉ muốn khi Cường trở về, nó vẫn là thằng bé Cường ngày nào: hay vui hay buồn, đêm ngủ dang rộng chân tay, vào mâm cơm thì ào ào đứng lên. Nó chưa bao giờ cãi mẹ một câu, nhưng lại khiến bà buồn vì những quan điểm sống vừa cổ kính vừa hiện đại của mình. Cường ơi...

Có tiếng gõ cửa. Người cố vấn cao niên, vẫn mặc bộ quần áo kiểu Tôn Trung Sơn giản dị, bước vào từ tốn. Thoáng nhìn thấy đống giấy tờ tài liệu bày la liệt trên bàn, ông nói với vẻ ái ngại của một người cha:

– Cô Lan vẫn chưa nghỉ à?

– Dạ, cháu còn một chút nữa.

– Nghỉ sớm đi! Đường đua còn dài, kiểu họp hành cò cưa này không thể nhanh được. Cố giữ gìn sức khỏe, tôi thấy cô dạo này yếu nhiều, da sạm, mắt trũng.

Bà chợt thấy cay sống mũi. Bận bịu, căng thẳng đến vậy mà ông vẫn chú ý đến sức khỏe của từng cán bộ dưới quyền. Bà ngước nhìn lên, chao ôi, mới mấy tháng mà tóc ông đã bạc trắng! Trọng trách, số phận đất nước dồn lên vai, nhưng dung mạo, đi lại, lời nói của ông vẫn nhẹ nhàng, bình dị như không. Cái nhẹ nhàng của một con người đắc đạo, luôn biết làm chủ tình thế, dùng tĩnh thắng động, ít nói nhưng khi nói ra, những câu tưởng như nôm na ấy bao giờ cũng khiến đối phương bối rối. Ông phần nào mang hình ảnh của tướng già một mắt Kutuzov trong *Chiến tranh và hòa bình* mà hồi trẻ bà từng đọc – vị nguyên soái ấy trong các cuộc họp quan trọng chỉ ngồi như ngủ nhưng lại chính là người đánh bại được hoàng đế Napoleon vĩ đại.

Trưởng đoàn Mỹ Harriman tuổi già không chịu nổi áp lực của cuộc hòa đàm đã xin nghỉ, Kissinger bỗng trở thành linh hồn, tung ra bao nhiêu mưu kế, khôn ngoan của chính khách gốc Do Thái, nhưng cuối cùng đều bị ông bẻ gãy từng câu từng ý. Như trong cuộc họp chiều qua, ông buộc phải đứng dậy bắt tay ông và nói: *“Rất vinh hạnh khi có một đối thủ phải thành thực nói rằng rất khó chịu như ngài!”*

– Cô Lan này! – Ông khẽ kéo tấm rèm cửa sổ lên.

– Dạ...

– Sắc thu đẹp thế này, bỗng thấy nhớ Hà Nội! Thực lòng tôi chỉ mong cho xong sớm mọi việc để gác tất cả lại, thả bộ một mình đi dạo khắp Paris.

Bà chưa kịp đồng cảm với trái tim thi nhân ấy thì ông đã quay lại hỏi:

– Theo cô liệu nó có ký không?

– Cháu tin là có.

– Nếu có thể, cho tôi nghe một lời biện giải?

– Hôm qua cháu đọc trên tờ *Paris Match* có một câu thế này: *“Người Mỹ sẽ thua ngay trên bàn hội nghị, bởi họ đang thua từng ngày ngay trong lòng nước Mỹ.”* – Ý họ nói phong trào phản chiến đang dâng cao trong quốc hội, trong tầng lớp nhân dân Mỹ. Nhưng muốn thế thì phải bẻ gãy ý chí của họ ngay trên chiến trường. Không có quả đấm quân sự, không có sự xoay chuyển nào trong cái đầu đã nhiễm quá sâu sự kiêu căng ấy.

Bà định nói điều gì đó thì ông đã giơ tay ngăn lại:

– Tôi đến đây để ghi nhận công sức và năng lực nhạy bén của cô trong công việc được giao. Những đúc kết, phân tích sắc sảo và tầm nhìn nhạy cảm của cô đã giúp chúng ta rất nhiều. Cám ơn! Thứ nữa, tôi muốn chia sẻ với cô, một người mẹ đang có con chiến đấu ở chiến trường. Phải khẳng định, không có sự hy sinh ngoan cường của các chiến sĩ, chúng ta không có gì hết. Vì thế, dù đôi lúc mệt mỏi, tôi chỉ muốn chúng ta làm hết sức mình để nhanh chóng ký được hiệp định ngừng bắn này. Xương máu nhân dân đã đổ quá nhiều rồi, đổ thêm nữa là chúng ta có tội. Thật lòng, có ngừng bắn, có thắng lợi, thậm chí thắng lợi trọn vẹn chăng nữa mà không có sự hội tụ, cũng thấy trái lòng lắm.

– Thưa chú! – Bà quyết định hỏi cái câu hỏi mà một người mẹ đã muốn hỏi từ lâu nhưng không dám:

– Tại sao ta lại chọn Quảng Trị, và có nhất thiết phải chọn nó khi có bao nhiêu địa danh khác?

Ông im lặng một chút, nhìn thẳng vào mắt người mẹ, thả từng tiếng:

– Hôm rồi, tại hành lang, Kissinger cũng hỏi tôi câu tương tự. Tôi đã dẫn lời của một nhà báo Anh nổi tiếng từng viết về chuyện này trên tờ báo Hoàng gia: *“Quảng Trị hay Thành cổ, trong một cuộc chiến tranh tổng lực, mảnh đất nghèo và nhỏ ấy không nói lên điều gì, thậm chí rất vô nghĩa, nhưng nó sẽ là tất cả nếu giữ được. Hà Nội sẽ chứng minh rằng họ hoàn toàn có đủ năng lực làm chủ một vùng đất. Nó gợi nhớ đến lòng chảo Điện Biên cách đây mười tám năm, Hà Nội đã chơi một canh bạc tuyệt vời khiến người Pháp phải đại bại. Chỉ khác ngày ấy, quân đội Hà Nội nằm ở thế tiến công, còn bây giờ họ ở thế chiếm giữ.”*

Bà im lặng. Ông bước đến gần cửa sổ, nhìn ra không gian se lạnh, tiếng nói nhỏ dần:

– Tôi rất hiểu nỗi lòng của cô, một người mẹ đang có đứa con duy nhất chiến đấu ở đó. Biết làm sao được, trong guồng máy chiến tranh có những địa danh, những vùng đất bỗng dưng phải oằn lưng gánh chịu cả sức nặng cuộc chiến như một sự ngẫu nhiên nhưng cũng rất tất nhiên. Cũng như tại sao Việt Nam nghèo khổ, hiền lành của mình lại cứ mãi là nơi đọ sức với các thế lực ngoại xâm? Lịch sử rõ ràng, nhưng lịch sử không phải lúc nào cũng đưa ra ngay được những câu trả lời thỏa đáng. Cô hiểu không?

Bà lặng lẽ gật đầu. Tiếng nói chân tình ấy khiến nước mắt bà chực trào, nhưng khi bà dụi mắt nhìn lên thì người cố vấn đặc biệt đã lặng lẽ ra đến cửa, tấm lưng hơi gù xuống như đang gánh chịu cả sức nặng vận mệnh non sông trĩu đè lên vai...