Sóng gió dư luận và thế cục đổi thay

“Bác sĩ Bạch, cô có ý gì vậy?” Trợ lý siết chặt mấy tờ giấy mỏng trong tay, giọng điệu không mấy thiện chí.

Bạch Thính Nghê nói: “Tôi lập báo cáo theo đúng yêu cầu của các anh, có vấn đề gì sao?”

“Cô định đối đầu với chúng tôi à?”

“Tôi chỉ thực hiện trách nhiệm của mình, đưa ra một đánh giá y khoa chân thực và có trách nhiệm.”

“Bảo cô lập báo cáo, chẳng qua vì thân phận cô tiện lợi hơn thôi. Nếu cô không chịu phối hợp, chúng tôi cũng có chuyên gia có uy tín hơn.”

Trợ lý cất báo cáo đi, trở lại vẻ lạnh nhạt, nghiêm túc của công việc: “Bác sĩ Bạch, buổi gặp hôm nay kết thúc tại đây. Bản báo cáo này, tôi sẽ chuyển đi.”

Bạch Thính Nghê đứng dậy, với thái độ bình thản, tựa như chỉ vừa kết thúc một cuộc hội chẩn bình thường nhất: “Tôi nghĩ không cần đâu, tin rằng anh ấy đã nhìn thấy rồi.”

“Cô nói vậy là sao?”

Như để đáp lại câu hỏi của anh ta, bên ngoài tiếng ồn ào truyền đến.

Trợ lý đột ngột quay đầu, nhanh chóng bước đến cửa sổ hành lang nhìn ra phía cổng lớn, nơi đó một đám đông người đông nghịt đang chen chúc.

Phóng viên với máy quay đủ loại ống kính, người dân giơ điện thoại chụp hình, còn có vài người cầm biểu ngữ tự chế, với vẻ mặt kích động.

Trước khi tới đây, Bạch Thính Nghê đã gửi bản báo cáo cho đội ngũ của Lục Bất Ngu, Nghê Trân cũng âm thầm hỗ trợ cô, bản báo cáo này lúc này chắc hẳn đã lan truyền khắp nơi.

Cộng thêm phía Bạch Lương Chương mời mấy người bạn già có uy tín và địa vị trong giới, lần lượt bày tỏ quan điểm, đúng lúc công bố vài bức thư ngỏ với lời lẽ thận trọng nhưng lập trường rõ ràng, kêu gọi công chúng quan tâm đến vụ việc này.

Nhiều luồng lực lượng hợp sức, tại thời điểm này đã tạo thành một sự cộng hưởng kỳ diệu. Áp lực dư luận quá lớn khiến Lương Kinh Phồn được “thả” ra.

Nhà họ Lương phái người đón anh về. Anh biết, đó sẽ là một hình thức quản thúc mềm khác. Chiếc xe chầm chậm rời đi, khi đi ngang qua đám đông, ánh mắt Lương Kinh Phồn lướt qua những gương mặt với biểu cảm khác nhau ngoài cửa sổ, rồi nhìn thấy Lục Bất Ngu đang đứng phía sau đám đông.

Anh ta mặc chiếc áo khoác đen bình thường, đội chiếc mũ lưỡi trai đen, đứng đó lặng lẽ, ánh mắt anh ta và anh ngắn ngủi chạm nhau.

Không lời nói, không biểu cảm thừa thãi, chỉ khẽ gật đầu chào anh. Lương Kinh Phồn cũng khẽ cúi đầu đáp lễ.

Khi toàn bộ sự chú ý đều dồn vào Lương Kinh Phồn, Lục Bất Ngu đã tập hợp đông đảo nạn nhân, đưa nhà máy NC ra tòa một lần.

Quá trình này gian nan hơn nhiều so với tưởng tượng, cho dù bản thân anh vốn xuất thân từ thôn Hà Tây, cho dù rõ ràng nhiều người trong lòng đều hiểu rõ, nhưng vì nhiều lý do khác nhau, đáp lại anh hoặc là ánh mắt lảng tránh, hoặc là sự im lặng.

Hoài nghi, sợ hãi, lo bị trả thù, lo mất đi công việc mưu sinh.

“Kiện có thắng được không? Đó là doanh nghiệp lớn đến mức nào?”

“Họ có tiền có thế, chúng ta lấy gì đấu với người ta? Chẳng phải như trứng chọi đá thôi sao…”

“Giờ ít nhất mỗi tháng còn được thêm một khoản tiền bồi dưỡng, lỡ ồn ào lên liệu họ có trả thù chúng ta không?”

“Kiện thắng rồi, chẳng phải chúng ta sẽ mất việc sao? Con cái còn đang đi học…”

“Dù sao cũng nhiều năm trôi qua rồi, cứ nhịn đi.”

Thôi vậy, cam chịu số phận đi.

Cứ thế này thôi, cũng chẳng có gì đáng sợ.

Tóm lại, ban đầu số người tụ tập rất ít ỏi, họ đã bị chèn ép quá lâu, đã tự động chấp nhận khổ nạn như một điều hiển nhiên. Họ sợ thay đổi, vì sự quen thuộc mang lại cảm giác an toàn, nên họ cho rằng mọi thứ vẫn có thể chịu đựng được.

Người của nhà máy NC cũng âm thầm hoạt động, uy hiếp, chia rẽ các nạn nhân, với ý đồ ngăn cản họ lên tiếng. Sự chia rẽ diễn ra trong im lặng, số người tập trung bàn bạc mỗi lúc một ít đi.

Cho tới buổi chiều hôm đó.

Lục Bất Ngu đứng dưới gốc cây hòe, giơ bản báo cáo ung thư giai đoạn cuối của mình lên cho mọi người xem.

Đám đông khẽ xôn xao bàn tán.

Ánh mắt anh ta chậm rãi lướt qua từng người một.

Cuối cùng, ánh mắt anh ta dừng lại ở bụng một phụ nữ đang mang thai, giọng khàn đục: “Với nguồn nước và không khí như thế này, chị nghĩ mình có thể sinh ra một đứa trẻ khỏe mạnh sao?”

Người phụ nữ ôm bụng, sắc mặt tái nhợt, vô thức lùi lại một bước chân.

Anh lại nhìn về phía người đàn ông trung niên, người vì muốn kiếm thêm chút tiền mà làm việc trong phân xưởng sản xuất độc hại nhất: “Anh vất vả kiếm tiền chẳng phải vì con cái được đi học, sau này có tương lai sao? Nhưng anh có từng nghĩ chưa, ở nơi thế này, xác suất để chúng khỏe mạnh sống đến tuổi trưởng thành là bao nhiêu?”

“Các anh thật sự tin rằng chân của Tiểu Hoa là do số phận không may sao? Vậy vì sao nhiều thị trấn lại có nhiều người mắc cùng một chứng bệnh như vậy?”

Giọng anh ta không cao, nhưng như một con dao róc xương hung hăng đâm thẳng vào tâm can mỗi người: “Mạng sống của tôi chỉ còn hơn một năm nữa, nếu các anh không phản kháng, ngày mai, ngày kia, các anh, con cái và người nhà các anh đều sẽ trở thành tôi tiếp theo, Tiểu Hoa tiếp theo, đến lúc đó, số tiền kiếm được có đủ chữa bệnh không?”

Lục Bất Ngu không chờ câu trả lời, anh quay người bỏ đi, để lại họ phía sau. Nhưng bản thân anh ta cũng không dừng lại. Anh ta từ chối tất cả những cuộc phỏng vấn truyền thông ồ ạt kéo đến, cố ý khơi gợi bi thương, cầm lấy một chiếc máy ảnh cũ, bắt đầu ghi lại. Đây sẽ là bức thư cuối cùng của anh ta.

Anh ta muốn dùng mạng sống hữu hạn của mình để châm ngòi quả bom cuối cùng. Anh ta bắt đầu bước đi, dùng quãng thời gian còn lại không nhiều để ghi lại. Chụp lại những người anh gặp, chụp lại những con đường anh đi qua, những con sông anh lội qua.

Một cảnh quay cận cảnh đặc tả bàn tay khớp xương vặn vẹo, biến dạng, đang cố gắng nắm lấy một cây bút chì.

Một đoạn video hơn mười giây, mặt sông ban đêm, ánh lên thứ ánh sáng huỳnh quang yếu ớt, không tự nhiên.

Một bé gái mất đi đôi chân, lặng lẽ nhìn những người bạn nhỏ đang chạy nhảy đùa nghịch ở bãi đất trống phía xa…

Anh ta thu thập những hình ảnh nguyên sơ ấy, thậm chí có thể gọi là thô ráp, cùng với dáng vẻ ngày càng tiều tụy của anh ta, biên tập thành một bộ phim tài liệu đơn giản.

Không có bất kỳ nhạc nền nào, chỉ có âm thanh môi trường nguyên thủy nhất.

Tiếng gió, tiếng nước, tiếng sột soạt của giấy bút khi viết.

Không có lời thuyết minh mang tính khơi gợi cảm xúc, không có lời tố cáo đầy phẫn nộ.

Chỉ là sự trình bày chân thực.

Nhưng những khổ nạn và hiện tượng dị thường trần trụi, không thể chối cãi ấy, còn có sức mạnh hơn bất kỳ câu chữ hùng hồn nào.

Tâm nguyện cuối cùng của một người sắp chết.

Dư luận hoàn toàn bùng nổ.

Những kẻ hoài nghi dao động, những người im lặng giờ đây phẫn nộ, những người đứng ngoài cũng không thể ngồi yên.

Ý dân to lớn dấy lên như sóng cuộn núi lở, hội tụ thành tiếng gọi mạnh mẽ không thể phớt lờ. Nguồn lực ấy xuyên qua mọi tầng lớp ngăn trở, cuối cùng khiến cấp cao hơn phải chú ý.

Thông tin ở đây không còn là một khối kín như thùng sắt.

–

Khi Lương Kinh Phồn lần nữa bước vào thư phòng của Lương Thừa Chu, anh đã vô cùng bình thản. Trước khi đi vào, anh lại nhìn tấm biển đen với bốn chữ vàng kia: đắc kỳ hoàn trung.

Anh nghĩ, mình đã chạm tới “then chốt của đạo”.

Lương Thừa Chu đứng sau chiếc bàn gỗ tử đàn rộng lớn, treo cổ tay vận bút, viết trên giấy tuyên.

[Không làm phúc trước, không làm họa đầu; cảm rồi mới ứng, bị ép rồi mới động, bất đắc dĩ rồi mới khởi.] (Chú thích 1)

Một thời gian không gặp, tóc bạc hai bên thái dương ông nhiều hơn, nếp nhăn nơi khóe mắt cũng sâu hơn, dấu vết tuổi tác rõ rệt, nhưng tay cầm bút vẫn vững vàng, mạnh mẽ.

Nghe tiếng bước chân, ông không ngẩng đầu lên, giọng mang theo vẻ bình tĩnh mệt mỏi.

“Tầng trên có cách vận hành của tầng trên, tầng dưới có quy luật tuần hoàn của tầng dưới, vì sao mày nhất định phải phá vỡ tất cả?”

Ánh mắt Lương Kinh Phồn lướt qua những chữ ông vừa viết: “Bởi vì điều đó quá bất công với những người dân bình thường, sự cân bằng này được xây dựng trên khổ nạn và máu lệ của từng cá nhân.”

“Công bằng sao?” Lương Thừa Chu viết xong nét cuối, đặt bút xuống, ngẩng đầu nhìn anh.

Trong đôi mắt từng trải sóng gió ấy là vẻ lạnh lùng nhìn thấu tất cả: “Trên đời này có rất nhiều quy tắc chỉ để duy trì hệ thống xã hội vận hành tốt hơn, chứ không phải vì cái gọi là công bằng.”

“Họ có quyền được biết sự thật!” Giọng Lương Kinh Phồn trầm hơn một chút.

“Sự thật là nguy hiểm, che đậy sự thật là để duy trì sự ổn định, quần chúng ngu muội và dễ bị cảm tính chi phối. Họ thường thiếu khả năng xử lý sự thật phức tạp, chỉ dễ bị kích động và lợi dụng, cuối cùng gây ra hỗn loạn lớn hơn.”

“Vậy nên phải dùng sự dối trá để nuôi họ sao? Nhưng vết thương bị che đậy không có nghĩa là không tồn tại, chỉ sẽ thối rữa sâu hơn bên trong. Chỉ khi phơi bày ra dưới không khí và ánh mặt trời, mới có thể mau chóng lành lại.”

“Mày quá lý tưởng.”

Phải, có những con đường khi bước đi vốn định sẵn sẽ rất đau đớn. Nhưng có thể đau đớn, không thể tê liệt. Lương Thừa Chu nhìn anh rất lâu, một cảm giác bất lực sâu sắc dâng lên trong lòng ông. Cuối cùng, ông không nói gì nữa, chỉ phất tay ra hiệu cho anh rời đi.

–

Cấp trên cử xuống tổ điều tra chuyên án. Vào ngày biết tổ điều tra chuyên án được thành lập, Lương Kinh Phồn khép cuốn “Kim Cương Kinh” trên tay lại.

Anh bước tới bên cửa sổ, lặng lẽ nhìn đường chân trời đỏ rực ánh mây cháy. Trong mắt anh không có niềm vui mừng, chỉ có một sự bình tĩnh sâu hơn. Anh biết, đây vẫn chưa phải là thắng lợi.

Tổ điều tra cũng đối mặt với đủ loại trở ngại, tính phức tạp về kỹ thuật, khó khăn trong việc truy cứu pháp lý cùng mối quan hệ nhân quả khi nạn nhân thu thập chứng cứ.

Trong thời gian ấy, sức khỏe Lục Bất Ngu ngày càng sa sút, về sau gần như chỉ có thể ngồi xe lăn để ra tòa. Nhưng xương sống anh tựa như một thanh thép đen được tôi luyện lặp đi lặp lại, chống đỡ tinh thần cho anh.

Đội luật sư phía đối phương có đội hình xa hoa, dùng đủ loại góc độ hiểm hóc để phá giải lời buộc tội. Huống hồ phía sau họ vốn có chính quyền địa phương chống lưng. Hết lần này đến lần khác mở phiên tòa, rồi lại tạm hoãn, hy vọng và thất vọng luân phiên thay nhau.

Vụ án một lần nữa rơi vào bế tắc.

Sau khi ra khỏi tòa, Lục Bất Ngu nhìn mùa lại một lần thay đổi, thở dài và hỏi: “Trước khi tôi chết, liệu có thể nhìn thấy kết cục không?”

Bạch Thính Nghê nói: “Sẽ có, nhất định sẽ có.”

Bước ngoặt đến từ chính khoa học. Sau quá trình thu thập chứng cứ cực kỳ gian nan, cuối cùng họ đã đợi được đòn trí mạng. Từ một cơ quan kiểm định độc lập bên thứ ba, rốt cuộc đã đưa ra bản báo cáo khoa học then chốt nhất, phối hợp với tất cả những bằng chứng trước đó.

Cuối cùng, dưới những chứng cứ không thể chối cãi, báo cáo kiểm định khoa học có uy tín tuyệt đối cùng áp lực mạnh mẽ từ ý dân, sau quá trình tố tụng dài dằng dặc, nhà máy NC thua kiện, đồng thời kéo theo chính quyền địa phương vì bảo vệ kinh tế địa phương mà “bật đèn xanh” cho doanh nghiệp gây ô nhiễm, làm giả số liệu, đè nén tố cáo, không cho phép người dân lên tiếng, các quan chức địa phương bị lập án điều tra.

Dư chấn của cơn bão cũng không thể tránh khỏi việc quét đến tập đoàn Lương thị.

Nhiều năm qua, Lương thị lợi dụng sức ảnh hưởng truyền thông để tuyên truyền, khống chế dư luận, còn bị nghi ngờ độc quyền ngành thông tin, cũng bắt đầu bị điều tra.

Đối diện với sóng to gió lớn ngập trời, Lương Thừa Chu bộc lộ sự lạnh lùng và quyết đoán của mình. Có lẽ, ông đã sớm dự liệu được kết cục này, và vì thế đã chuẩn bị chu toàn.

Ông quyết đoán ngay lập tức, gần như không hề do dự, trực tiếp khởi động kế hoạch “chặt đuôi cầu sinh”.

Bộ phận quan hệ công chúng của Lương thị nhanh chóng phát đi thông cáo, với thái độ khiêm nhường sâu sắc tự kiểm điểm sai lầm của mình, nói rằng đã không giữ được khả năng phán đoán chuyên nghiệp, tồn tại hành vi thiếu sót trong việc giám sát, đồng thời khéo léo đặt mình vào vị thế bị che mắt, lại bày tỏ sự tự nguyện nộp khoản tiền phạt khổng lồ, phối hợp chỉnh đốn sau này.

Cùng lúc đó, khởi động hàng loạt dự án trách nhiệm xã hội rầm rộ và quyên góp bảo vệ môi trường, thành lập quỹ, với ý đồ tái tạo hình tượng. Về phương diện độc quyền thông tin, mức xử phạt rất nặng, tiền phạt kếch xù cùng việc tách bỏ mảng kinh doanh gần như khiến ngành này của Lương thị điêu tàn.

Nhưng Lương thị dù sao cũng là một tập đoàn rễ sâu cây lớn, còn rất nhiều ngành khác, truyền thông tuy quan trọng, nhưng không phải toàn bộ mạch sống của tập đoàn, vì thế sau khi “chặt tay cầu sinh”, phần thân chính vẫn còn.

Đó là một sự trao đổi, một trạng thái cân bằng mới mà các thế lực đạt được sau cơn bão.

Một cá voi ngã xuống, vạn vật sinh sôi.

Sự suy thoái của nhà họ Lương khiến giới truyền thông chào đón thời đại trăm hoa đua nở. Tư bản vẫn còn, sự kiểm soát vẫn còn, nhưng thời đại một nhà độc đại, một tay che trời, đã bắt đầu lung lay.

Những nền tảng mới, mô thức mới, sự phát triển mới, bén rễ nảy mầm trong khe nứt của trật tự cũ.

Còn nền tảng của Lục Bất Ngu mà trước đó Lương Kinh Phồn âm thầm nâng đỡ, nhờ danh tiếng to lớn tích lũy từ sự kiện ô nhiễm môi trường lần này, nhanh chóng trỗi dậy, trở thành nền tảng mới có sức ảnh hưởng lớn nhất.

Lương Kinh Phồn đứng trên đỉnh tòa nhà công ty mới.

Anh nhìn màn hình lớn đang cuộn những điểm nóng mới nhất, thuật toán đề xuất nội dung cá nhân hóa, các nhà đầu tư trong phòng họp đang thảo luận về cục diện sinh thái rộng lớn hơn.

Một biên tập viên trẻ từ phòng họp bước ra, tay cầm máy tính bảng, trên mặt mang theo chút do dự: “Tổng giám đốc Lương, có một việc cần anh quyết định.”

“Anh cứ nói đi.”

Biên tập viên đại khái thuật lại sự việc cho anh nghe: “Vừa rồi đội nội dung và đội thuật toán vì chuyện này mà xảy ra tranh chấp, sự việc ảnh hưởng rất lớn, về việc có nên đẩy mạnh rộng rãi quy mô lớn, hay chỉ đẩy theo tính nhắm mục tiêu, cần anh quyết định.”

Lương Kinh Phồn khựng lại, cánh quạt nơi cửa gió điều hòa vừa vặn thổi đến sau gáy anh.

Hơi lạnh men theo sống lưng lan dần xuống dưới.

Tác giả có lời muốn nói:

Sự kiện này ngay từ đầu đã không định viết chi tiết, dù sao cũng không phải văn học ký thực, viết dài cảm giác không có gì hay, nên chỉ đại khái cho một lời giải thích! Tối mai 12 giờ cập nhật!

Chú thích 1: Trích từ “Trang Tử – Khắc Ý”.