Sáu năm giáo dục bắt buộc

Chư Từ Lãng cùng Lý Nham của Bộ Giáo hóa đã bàn bạc gần một canh giờ, cuối cùng xác định mô hình Cải cách giáo hóa của Đại Minh.

Từ giữa tháng chín, sau khi Công Bộ Nam Kinh nhận lệnh giám sát xây dựng trường học, các tỉnh Giang Nam đã dấy lên một làn sóng xây dựng. Chư Từ Lãng đã sử dụng phương thức lấy công làm cứu trợ để cùng giám sát xây dựng một vạn trường tiểu học, hai nghìn trường trung học và hơn một trăm trường đại học, tiêu tốn số tiền lên đến hàng triệu lượng bạc.

Lấy công làm cứu trợ là hình thức chính phủ đầu tư xây dựng các công trình cơ sở hạ tầng, dùng việc làm thay thế cứu trợ trực tiếp. Theo đó, những người dân nghèo khổ ở các vùng bị thiên tai sẽ được tham gia lao động và nhận thù lao, qua đó thay thế phương thức cứu trợ trực tiếp bằng một hình thức hỗ trợ khác.

Đại Minh hiện tại có rất nhiều người dân gặp thiên tai và dân nghèo. Việc xây dựng quy mô lớn như vậy trong thời gian ngắn đã giải quyết vấn đề sinh tồn cho gần trăm vạn người dân gặp nạn và dân nghèo.

Nhiều trường học như vậy đương nhiên cần một lượng lớn tiên sinh. Mỗi trường tiểu học trung bình cần mười mấy tiên sinh, tổng số người làm công tác giáo dục ít nhất là mười mấy vạn người.

Đại Minh có quá nhiều Tú tài và Cử nhân đang bị bỏ phí. Để họ đến dạy học thì không còn gì tốt hơn. Hiện nay Chư Từ Lãng đã hủy bỏ đặc quyền miễn thuế của thân sĩ, từng người đọc sách nếu không làm việc thì chỉ có thể chết đói. Dạy học và giáo dục con người là công việc có thể diện nhất, nên những người đọc sách thi trượt về cơ bản đều muốn làm.

Chư Từ Lãng ước tính sơ bộ về khoản đầu tư cho giáo dục: Tiền lương tiên sinh hàng năm khoảng hơn bốn trăm vạn lượng bạc, cộng thêm chi phí in ấn sách vở và các chi phí giáo dục khác, tổng cộng hàng năm ít nhất phải tiêu tốn sáu trăm vạn lượng bạc. Cộng thêm chi phí xây dựng trường học, tức là năm đầu tiên sẽ tốn khoảng mười triệu lượng bạc.

Thấy số bạc trắng sáng lớn như vậy sắp chi ra, trong lòng Chư Từ Lãng không khỏi tiếc nuối. Nhưng nghĩ lại có thể giáo dục được nhiều người như vậy, lại còn có thể kiểm soát mười mấy vạn người đọc sách, nuôi sống mười mấy vạn gia đình với hàng triệu nhân khẩu, thì số tiền này bỏ ra cũng đáng giá!

Đại Minh có tổng cộng 1.427 huyện, trong đó các tỉnh Giang Nam chiếm khoảng một nửa. Chư Từ Lãng đã bố trí ít nhất mười trường tiểu học ở mỗi huyện, thâm nhập đến mọi ngóc ngách, thực hiện phổ cập giáo hóa toàn dân, mọi ấp đều có trường học, mọi nhà đều có người đi học.

Chư Từ Lãng ban bố pháp lệnh cải cách giáo hóa – 《Giáo hóa Pháp lệnh》, thực hiện sáu năm giáo dục bắt buộc miễn phí. Phàm là nam đồng từ sáu đến mười tuổi đều bắt buộc phải đến trường tiểu học tại địa phương để tiếp nhận giáo dục.

Nếu phụ huynh nào chống đối, giữ con em trong gia đình để tiếp tục lao động, đó chính là phạm tội. Quan phủ tại địa phương nhất định phải theo lệ bắt giữ và tra hỏi người đó, rồi đưa chủ nhà đi lao động cải tạo.

Trong thời kỳ này, việc đọc sách vốn là một điều xa xỉ. Bây giờ triều đình miễn phí cung cấp lớp học và tiên sinh cho con em nhà mình được đi học, chỉ cần là người bình thường thì sẽ không từ chối. 《Giáo hóa Pháp lệnh》 vừa ban ra, lập tức nhận được sự ủng hộ của người dân khắp nơi. Mọi người đều thầm khen Hoàng Thái tử anh minh.

Trong khoảng thời gian này, việc các địa chủ giàu có và thương nhân gây náo loạn đã khiến một số người bỗng nhiên hiểu ra: Thảo nào Hoàng Thái tử lại muốn thu thuế của địa chủ giàu có và các thương nhân, hóa ra là để cho con em nhà nghèo chúng ta được đi học, thật là tốt quá!

Trong chế độ khoa cử trước đây, từ khi bắt đầu đèn sách cho đến khi đỗ đạt làm quan, ít nhất cũng phải mất hàng chục năm, phổ biến là mười mấy đến mấy chục năm. Thời gian lâu dài như vậy khiến gia tộc phải tiêu tốn quá lớn, cho dù là nhà giàu có cũng sẽ vì nuôi dưỡng con cái ăn học mà trở nên nghèo khó.

Người nhà tân tân khổ khổ nuôi dưỡng, gia tộc và thân sĩ dốc tiền tỉ mỉ bồi dưỡng. Một khi đỗ đạt làm quan, điều đầu tiên họ nghĩ đến chắc chắn là gia đình và dòng tộc. Sau khi làm quan, việc lợi dụng chức quyền để làm lợi cho bản thân và gia đình là điều cấm nhưng vẫn thường xuyên xảy ra. Nhiều người thậm chí còn nghĩ đến cách kiếm tiền để bù đắp chi phí. Thậm chí có những nho sinh thi vài chục năm không đỗ, sinh lòng oán hận mà nảy sinh ý định trả thù xã hội, như mưu sĩ Trâu Kim Tinh và những người khác trong đám giặc cướp.

Chư Từ Lãng đã nhắm vào những vấn đề này và tiến hành cải cách nội dung giáo dục tại cấp tiểu học. Nội dung học tập ngoài việc nhận biết chữ nghĩa, các sách vỡ lòng như 《Bách Gia Tính》, 《Tam Tự Kinh》, 《Thiên Tự Văn》..., còn phải học thơ Đường, từ Tống.

Thơ Đường, từ Tống chủ yếu lấy giáo dục lòng yêu nước và tinh thần quân sự làm chủ yếu, như bài 《Tòng Quân Hành》 của Vương Xương Linh: “Thanh Hải trường vân ám tuyết sơn, cô thành vọng đoạn Ngọc Môn quan. Hoàng sa bách chiến xuyên kim giáp, bất phá Lâu Lan chung bất hoàn.” (Mây dài Thanh Hải mờ núi tuyết, thành cô trông ngóng ải Ngọc Môn. Trăm trận sa trường xuyên giáp vàng, chưa phá Lâu Lan quyết không về); lại như bài 《Qua Cô Độc Dương》 của Văn Thiên Tường và nhiều bài khác.

Thông qua những bài thơ từ này, để các học đồng từ nhỏ đã biết lấy sức mạnh quân sự để bảo vệ quốc gia, bình định thiên hạ, thực hiện nghĩa vụ đạo đức và giá trị đạo đức của bản thân. Nói dễ nghe là vậy, nói thẳng ra, đó chính là giáo dục chủ nghĩa quân phiệt, nhằm thay đổi tư tưởng bảo thủ của Nho gia Trung Quốc.

Giáo dục tuổi thơ là môi trường nuôi dưỡng nhân cách, đặc biệt chú trọng lễ nghi, yêu cầu các học đồng hiếu thuận cha mẹ, kính yêu huynh trưởng, thực hiện lễ chế trong kinh điển.

Nhưng muốn giáo dục những cậu bé hiếu động trở thành người tri thư đạt lễ, không phải chuyện dễ dàng. Nhân tài như cây cối, cần mười năm vun trồng mới có thể dùng được.

Ngoài việc có tri thức và hiểu lễ nghĩa, giáo dục sau cải cách của Chư Từ Lãng còn yêu cầu học sinh nắm vững toán học, thiên văn địa lý và các kiến thức khoa học thường thức khác, từ nhỏ bồi dưỡng những nhân tài có hứng thú với khoa học.

Ngoài sáu năm giáo dục bắt buộc ở tiểu học, những người học xuất sắc còn có thể tiếp tục học lên trung học với ba năm giáo dục miễn phí. Nhưng chỉ có hai phần mười số học đồng có thể từ tiểu học thăng cấp lên trung học do quan phủ thành lập, để tiếp nhận nền giáo dục sâu sắc hơn, cộng thêm một môn học về thao luyện hỏa súng.

Những người còn lại có thể chọn học lại, hoặc chọn học các trường trung học dạy nghề, bỏ tiền để học kỹ thuật, sau khi tốt nghiệp sẽ làm việc trong các ngành nghề khác nhau.

Giấy chứng nhận tốt nghiệp không phải tùy tiện cấp phát, mà phải trải qua kỳ thi vô cùng nghiêm ngặt. Sau khi tổng điểm đạt chuẩn mới có thể nhận được giấy chứng nhận tốt nghiệp tiểu học.

Nếu thi trượt, gia đình phải bỏ tiền cho con em học lại. Nếu liên tục ba năm đều thi trượt, toàn huyện sẽ công bố danh sách, dán cáo thị tại các cổng làng, liệt kê hộ khẩu của gia đình có người thi trượt, khiến người nhà không thể ngẩng mặt lên được, phải nếm trải nỗi cay đắng do không cố gắng mang lại.

Sau khi tốt nghiệp trung học quốc lập, có thể vào học đại học quốc lập, vẫn được giáo dục miễn phí. Lần này lại có chín phần mười số người bị loại. Tức là, chỉ khoảng hai phần trăm số người từ tiểu học có thể học thẳng lên đại học.

Đại học là nơi tập trung tinh anh, có các học viện như quân sự, chính trị - pháp luật, nông nghiệp, y dược, công thương, kỹ thuật, sư phạm... Các học tử sẽ tiếp nhận nền giáo dục cấp cao nhất và chuyên nghiệp nhất.

Trong nền giáo dục kiểu mới của Đại Minh, bằng tốt nghiệp trung học và đại học có giá trị rất cao. Sau khi tốt nghiệp trung học chính là Tú tài, sau khi tốt nghiệp đại học chính là Cử nhân. Sinh viên tốt nghiệp trung học và đại học đều được bao phân phối công việc.

Tú tài và Cử nhân chỉ là danh phận, không có đặc quyền, chỉ đơn thuần là đủ tư cách để làm quan và xử lý công việc của triều đình.

Trước đây ở Đại Minh, thông thường bảy tám tuổi vỡ lòng, sau đó học hành khổ luyện mấy chục năm, thông qua khoa cử từ đồng sinh, Tú tài, Cử nhân, Cống sĩ, Tiến sĩ từng bước một đi lên. Nếu có thể đỗ Cử nhân ở tuổi ba mươi, đã được coi là mồ mả tổ tiên bốc khói xanh, thậm chí là mồ mả tổ tiên phun lửa.

Nếu có thể đỗ Tiến sĩ trước tuổi ba mươi thì càng là điều phi thường khó đạt được. Giống như Dương Đình Hòa, Dương Nhất Thanh, Lý Đông Dương, Nghiêm Tung, Từ Giai, Cao Củng, Trương Cư Chính và những người khác, mười mấy tuổi đỗ Cử nhân, hơn hai mươi tuổi đỗ Tiến sĩ, đều trở thành Nội Các Thủ Phụ.

Đây đều là những người có tư chất thượng đẳng. Những đồng sinh tư chất kém, bảy tám mươi tuổi vẫn còn đầy rẫy. Một trong Kim Lăng Tứ công tử, tài hoa xuất chúng, mười tuổi đã có thể làm thơ, nhưng cũng phải hơn ba mươi tuổi mới đỗ Cử nhân. Điều đó là nhờ hắn đã am hiểu Lục Nghệ của quân tử, nếu không thì e rằng hắn vẫn sẽ thất bại.

Sáu tuổi nhập học, mười hai tuổi lên trung học, mười lăm tuổi tốt nghiệp trung học, liền có thể tham gia thi tỉnh kiểu mới để nhậm chức tại địa phương, trở thành viên lại chính thức tại địa phương, hoặc có thể tham gia thi cấp quốc gia để vào triều đình làm quan từ cấp thấp nhất.

Cơ hội cho các học viên ưu tú tốt nghiệp đại học còn lớn hơn. Sinh viên tốt nghiệp đại học ngành quân sự có thể trực tiếp trở thành quan chức cấp thấp, hoặc trở thành sĩ quan tham mưu trong quân đội. Các ngành khác sẽ được phân công về các bộ phận tương ứng với chuyên môn của mình.

Chư Từ Lãng cũng không lo lắng về vấn đề sinh viên tràn lan, không có việc làm trong tương lai. Chỉ cần đảm bảo số lượng trường đại học quốc lập, đồng thời duy trì việc tuyển sinh và tốt nghiệp nghiêm ngặt, đảm bảo chất lượng, thì dù sau này các trường đại học dân lập có tăng lên không ngừng, ảnh hưởng cũng sẽ không lớn.

Phổ cập giáo dục có thể thu hút hết những tinh anh trong dân gian, không đến mức khiến những người có tài năng trong dân gian oán hận mà làm loạn. Các triều đại phản tặc làm loạn, nếu không có nho sinh gia nhập thì căn bản không thể thành công được, tựa như Lý Tự Thành, hiện tại bên cạnh hắn ngay cả một nho sinh ra dáng cũng không có, chỉ có thể như chó nhà có tang, chạy đông chạy tây.

Sau này, mỗi ngày giữa trưa sẽ cập nhật một chương, buổi chiều cập nhật chương thứ hai, hoặc có thể đăng liền hai chương một lúc. Điều này nhằm tránh việc mọi người luôn nói tôi cập nhật vào lúc rạng sáng là kéo dài thời gian, giải thích cả vạn lần cũng không rõ. Hai chương đã xin nghỉ phép hôm kia sẽ được bổ sung sau.

(Hết chương này)