Vệ Tống: Hai câu chuyện nuôi khỉ

Thuở xưa, thời Tiên Tần ở nước Tống có một lão già nuôi khỉ. Ông ta rất yêu thích lũ khỉ, nuôi chúng thành bầy. Đàn khỉ có thể đại khái hiểu được lời ông nói. Còn lão già, có lẽ do thiên phú dị bẩm, hoặc có thể là vì sống chung với khỉ lâu ngày, cũng hiểu được tâm ý của chúng.

Lão già nuôi khỉ này thường xuyên cắt xén khẩu phần lương thực của người nhà để thỏa mãn nhu cầu ăn uống của lũ khỉ. Cứ thế, sau một thời gian, trong nhà đương nhiên thiếu thốn lương thực.

Bất đắc dĩ, ông ta đành phải giảm bớt khẩu phần cho lũ khỉ. Thế nhưng, ông lại sợ chúng nổi giận không nghe lời, bèn lừa lũ khỉ mà rằng: 'Lão phu sẽ cho các ngươi quả sồi, buổi sáng ba quả, buổi tối bốn quả, đủ ăn không?'

Lũ khỉ nghe xong thì giận đến xù lông. Lão già thấy vậy liền đổi giọng, nói: 'Lão phu sẽ cho các ngươi quả sồi, buổi sáng bốn quả, buổi tối ba quả, đủ ăn không?' Đàn khỉ nghe xong đều rất vui vẻ, quây quần dưới chân lão già, ngoan ngoãn...

Huyện lệnh đại nhân, Tạ cô nương, hai vị xuất thân thư viện, đọc nhiều hiểu rộng, chắc hẳn đã từng nghe qua câu chuyện 'chiêu tam mộ tứ' này rồi. Hai vị cảm thấy câu chuyện này thế nào?

Người nuôi khỉ ở nước Tống này chẳng phải vừa có thiện tâm lại vừa trí tuệ sao? Còn về lũ khỉ kia, cũng không thể hoàn toàn chế giễu chúng ngu xuẩn, bởi vì người và khỉ vốn khác biệt, đó là bản tính tự nhiên của khỉ.

Điều quan trọng không phải là cứ cứng nhắc giảng đạo lý với chúng, giải thích rằng 'chiêu tam mộ tứ' hay 'sớm bốn chiều ba' không có gì khác biệt, vì chẳng con khỉ nào chịu nghe cả. Mà là phải thuận theo bản tính của chúng, hóa giải những mâu thuẫn nhỏ khi sống chung. Có như vậy, người nuôi khỉ và đàn khỉ mới có thể hòa hợp. Đây chẳng phải là điều quan trọng nhất sao?

Trong rạp lầu hai Uyên Minh lâu, Liễu Tử Văn lướt mắt qua bàn thức ăn ngon thịnh soạn, mỉm cười nhìn chăm chú hai người đối diện, từ tốn kể xong một câu chuyện nhỏ, trong miệng vẫn còn chút cảm khái:

'Trước kia Liễu mỗ đọc sách thấy câu chuyện này, vô cùng cảm thán. Người nuôi khỉ ở nước Tống này quả thực không dễ dàng chút nào. Dưới vòm trời này đúng là chẳng có gì là mới mẻ cả, đạo lý thì các lão tổ tông đều đã dạy chúng ta rồi.'

'Ồ? Thật vậy sao?' Chàng thanh niên tuấn lãng cười nói: 'Lão tổ tông của Liễu lão gia dạy toàn những chuyện vặt vãnh này ư? Sao có vẻ không giống với lão tổ tông của bản quan chút nào.'

Tạ Lệnh Khương nói rành rọt: 'Có lẽ sư huynh và hắn không cùng một lão tổ tông.'

Liễu Tử Văn vẫn giữ nguyên nụ cười: 'Là vậy sao? Lão tổ tông của Huyện lệnh đại nhân có gì khác với Liễu mỗ?'

Âu Dương Nhung chống hai khuỷu tay lên bàn, cằm nhẹ nhàng đặt trên mu bàn tay đan vào nhau.

Dưới ánh mắt của Tạ Lệnh Khương bên cạnh và Liễu Tử Văn đối diện, hắn hơi nghiêng người về phía trước, mỉm cười gật đầu:

'Thật trùng hợp, bản quan cũng từng nghe qua một câu chuyện về người nuôi khỉ từ lão tổ tông. Tuy nhiên, có vẻ hơi khác biệt so với câu chuyện Liễu lão gia vừa kể.'

'Ồ? Khác biệt thế nào, đại nhân nói rõ xem.'

'Câu chuyện bản quan nghe không phải ở nước Tống thời Tiên Tần, mà là ở nước Vệ sát vách.

Nước Vệ trước kia cũng có một lão già nuôi khỉ, nhưng khác với người nuôi khỉ ở nước Tống là ông ta sống nhờ nghề nuôi khỉ. Điểm giống nhau là ông ta cũng có thể hiểu được ý khỉ, và lũ khỉ dưới quyền cũng đại khái hiểu ông ta.'

Mỗi sáng sớm, lão già đều bắt đàn khỉ xếp hàng ngay trên khoảng đất trống trước cửa nhà, bắt đầu họp phân công nhiệm vụ. Ông ta cử con khỉ già làm đội trưởng, dẫn dắt đàn khỉ lên hậu sơn hái quả sồi, rồi tối đến mới về. Mỗi lần như vậy, lão già nuôi khỉ đều trích lại một nửa số quả sồi làm thuế để nuôi sống bản thân.

Nếu có con khỉ nào không nghe lời, không chịu nộp hoặc giấu quả sồi, hay số quả sồi thu được mỗi ngày không đủ, lão già sẽ cầm roi sắt quật lũ khỉ.

Lũ khỉ đều rất sợ ông ta, không dám trái lời.

Thế nhưng một ngày nọ, khi đàn khỉ đang hái quả trên núi, chúng gặp một con khỉ hoang. Khỉ hoang thấy vậy tò mò hỏi: 'Mấy cây ăn quả trên núi này đều do lão già kia trồng sao?' Đàn khỉ đáp: 'Không phải, chúng mọc tự nhiên.'

Khỉ hoang lại hỏi: 'Vậy không có lão già đó, các ngươi liền không thể đi hái quả sao?' Đàn khỉ nói: 'Không phải, ai cũng có thể hái!'

Khỉ hoang lại hỏi: 'Vậy các ngươi vì sao lại dựa dẫm vào hắn, còn cống nạp cho hắn?' Lời còn chưa dứt, lũ khỉ liền lập tức hiểu ra.

Tối hôm đó, đàn khỉ lặng lẽ đợi đến khi lão già nuôi khỉ ngủ say, lật tung hàng rào, chia nhau lương thực dự trữ, rồi châm một mồi lửa đốt cháy cả sân vườn. Chúng vui vẻ chạy lên núi, không bao giờ quay trở lại nữa. Cuối cùng, người nuôi khỉ ở nước Vệ này bị chết đói.'

Âu Dương Nhung kể xong, ngẩng đầu mỉm cười hỏi:

'Liễu lão gia, ngài thuộc làu các câu chuyện nuôi khỉ, câu chuyện này ngài đã nghe qua chưa? Ngài cảm thấy câu chuyện bản quan vừa kể thế nào?'

'Nhìn như vậy thì lũ khỉ hình như cũng không ngu đến thế, chúng đã hiểu ra đạo lý, dù sao đạo lý càng đúng đắn thì lại càng đơn giản, thậm chí rành mạch.

Với lại, bản tính của loài khỉ này dường như là thích ở trong núi hơn. Liễu lão gia có cách nào để thuận theo chúng không? Liễu lão gia cảm thấy người nuôi khỉ nên làm thế nào để hóa giải 'mâu thuẫn nhỏ' này mà vẫn sống hòa hợp với đàn khỉ?'

Vị Huyện lệnh trẻ tuổi dừng lại, mỉm cười im lặng chờ đợi.

Tạ Lệnh Khương thấy Liễu Tử Văn đối diện nghe xong câu chuyện của Đại sư huynh thì sắc mặt âm trầm. Lúc này, hắn vẫn giữ vẻ mặt không đổi nhìn thẳng Đại sư huynh, không nói lời nào.

Không khí trong bữa tiệc chìm vào im lặng.

Âu Dương Nhung đối diện chợt cười nói:

'Lão tổ tông của Liễu lão gia xem ra hình như không dạy điều này...

Không sao cả, ở triều Đại Chu này, có rất nhiều người chưa từng nghe qua chuyện người nuôi khỉ ở nước Vệ. Câu chuyện lưu truyền phổ biến nhất vẫn là chuyện 'chiêu tam mộ tứ' của người nuôi khỉ ở nước Tống mà Liễu lão gia đã kể. Liễu lão gia không cần tự ti, bản quan cũng chỉ nghe đồn mà thôi.'

Hắn cũng lộ ra vẻ mặt có chút cảm khái:

'Cũng vô cùng khiến người ta cảm thán, người nuôi khỉ ở nước Vệ này sống quá sung sướng. Mỗi ngày chẳng làm gì, mà vẫn có thể rút đi một nửa số thuế.

Tuy nhiên, kết cục ngược lại rất thú vị. Xem ra dưới vòm trời này vẫn còn có chuyện mới mẻ. Lão tổ tông nuôi đàn khỉ mà cũng có thể tạo ra nhiều câu chuyện như vậy. Khỉ thật khó chiều, phải cẩn thận đấy, biết đâu một ngày nào đó chúng lại bày ra trò mới thì sao? Liễu lão gia thấy có đúng không?'

Vị Huyện lệnh trẻ tuổi cười hỏi, giơ ly rượu lên, kính Liễu Tử Văn đang im lặng đối diện một chén, ngửa đầu uống cạn.

Tạ thị quý nữ bên cạnh mỉm cười, cầm bầu rượu miệng nhỏ lên, lại rót đầy một chén nhỏ cho hắn.

'Tốt, là một câu chuyện hay. Đa tạ Huyện lệnh đại nhân đã vui lòng chỉ giáo, hôm nay Liễu mỗ lại được mở mang kiến thức.'

Liễu Tử Văn bỗng nhiên gật đầu, vỗ hai tay.

Hắn cầm chén rượu lên, uống một hơi cạn sạch, thở dài nói:

'Được, để tỏ lòng kính trọng, lều cháo có thể đóng cửa.'

Tạ Lệnh Khương nhẹ nhàng gật đầu: 'Đáng lẽ nên như vậy từ sớm.'

Liễu Tử Văn không nhìn nàng, mà nhìn chằm chằm Âu Dương Nhung, gật đầu nói: 'Liễu mỗ đã bày tỏ thành ý, nếu Huyện lệnh đại nhân không nhường ra con đường sáng rộng lớn hơn thì thật không đủ.'

'Bản quan thực ra thế nào cũng được, chủ yếu là xem Liễu lão gia có khẩu vị lớn đến mức nào, có thể chỉ rõ cho bản quan biết.'

'Được, vậy Liễu mỗ cũng không che giấu nữa. Một tòa Địch Công Áp, cộng thêm việc đóng cửa lều cháo và Dục Anh Đường, hy vọng có thể đổi lấy suất đấu thầu dự án mương gãy cánh. Liễu gia chúng ta muốn đầu tư vào khoản này.'

Liễu Tử Văn đưa một ngón tay về phía Âu Dương Nhung.

Người sau liếc nhìn, gật đầu: 'Một trăm vạn xâu sao?'

...

'Là một vạn quan tiền.' Liễu Tử Văn cau mày nói: 'Huyện lệnh đại nhân đừng đùa, một trăm vạn quan tiền, đây là muốn tu Đại Vận Hà sao?'

'Ồ, hóa ra chỉ có một vạn xâu thôi à, cũng được.'

Âu Dương Nhung cười nhạt.

Nhưng thực ra trong lòng hắn vô cùng kinh ngạc. Một vạn quan tiền, đã lớn hơn cả số vốn Vương Thao Chi, Lý chưởng quỹ, Mã chưởng quỹ bọn họ đã đầu tư. Mặc dù số tiền này chẳng thể lay chuyển được quyền chủ đạo của huyện nha Long Thành trong việc xây dựng mương gãy cánh mới, nhưng cũng là khoản đầu tư lớn nhất ngoài huyện nha.

Vậy nên, Liễu gia nhìn nhận mương gãy cánh tốt đến vậy sao? Hay là thực sự muốn bắt tay giảng hòa với hắn, tràn đầy thành ý?

Ngay lúc Âu Dương Nhung đang thầm suy nghĩ, Liễu Tử Văn gật đầu nói: 'Tuy nhiên, đối với mương gãy cánh, Liễu gia có một điều kiện nhỏ.'

'Điều kiện gì, nói nghe xem.' Dừng một chút, Âu Dương Nhung lại bổ sung: 'Nhân sự của huyện nha đã đủ rồi, thậm chí còn dư thừa, e rằng không thể sắp xếp người của Liễu lão gia vào được.'

'Không phải điều kiện này.'

Liễu Tử Văn sắc mặt vẫn như thường nói:

'Liễu mỗ cho rằng, nếu chúng ta đã muốn xây, thì phải xây một con mương lớn nhất, tốt nhất! Tấm sa bàn mà Huyện lệnh đại nhân đã phác họa, Liễu mỗ xem qua, cảm thấy vẫn còn hơi thiếu phóng khoáng. Ta đề nghị đào sâu đồng thời mở rộng dòng sông, cứ dùng một vạn quan tiền mà Liễu mỗ đã đầu tư này!'

Âu Dương Nhung và Tạ Lệnh Khương không khỏi nhìn vị thiếu gia chủ họ Liễu này lâu hơn một chút.

Nghe thì có vẻ không có vấn đề gì, dù sao có 'oan đại đầu' bỏ tiền ra, ai lại không muốn chứ? Tuy nhiên...

Tạ Lệnh Khương đột nhiên nói:

'Nếu lại tăng thêm quy cách, thì công tác chuẩn bị trước đó còn phải hoàn thiện thêm, tạm dừng để điều chỉnh lại... Thời gian hoàn thành mương gãy cánh có lẽ sẽ lại bị kéo dài. Các vị làm ăn này có bằng lòng chờ đợi không?'

Liễu Tử Văn liếc nhìn Âu Dương Nhung đang im lặng, lắc đầu, nhỏ giọng nói:

'Không sao cả, mương gãy cánh có quan hệ trọng đại với Long Thành, đương nhiên phải xây tốt nhất. Liễu gia chúng ta nguyện ý bỏ ra số tiền này, dù sao đây cũng là chuyện tốt cho tất cả mọi người. Thời gian không cần vội, Huyện lệnh đại nhân và Tạ cô nương có thể về huyện nha, bàn bạc thêm một chút, xây chậm một chút cũng chẳng sao, chất lượng mới là quan trọng nhất.

Liễu mỗ trước đó nghe nói, Huyện lệnh đại nhân muốn chia mương gãy cánh thành hai kỳ để xây dựng, phải chăng vì nhân sự thu thuế không đủ nên mới định xây sơ bộ trước? Liễu mỗ cho rằng làm như vậy không ổn lắm. Nếu chia thành hai đoạn để xây, mà bây giờ chúng ta lại muốn mở rộng dòng sông, chẳng phải rất phiền phức sao?

Tốt nhất vẫn là xây xong một lần, làm thật tốt công việc giai đoạn đầu, không nên gấp gáp. Nếu thiếu tiền lương hay nhân sự, Liễu gia chúng ta nguyện ý giúp đỡ đại nhân và huyện nha, một vạn xâu không đủ thì còn có thể thêm nữa.'

Liễu Tử Văn cười nhìn Âu Dương Nhung: 'Đại nhân thấy thế nào?'

Vị Huyện lệnh trẻ tuổi nhìn hắn, nhất thời không nói gì.

(Mười hai giờ còn một chương nữa)

....