Chương 39

Tầm Dương tiễn khách lúc canh tàn, Xào xạc lau thu lay động lá vàng. Khách xuống thuyền rồi, người xuống ngựa, Chén rượu đưa tiễn không sáo, không đàn.

Cùng say chén rượu ly biệt, lòng chẳng chút vui, Trăng ngâm sông nước lững lờ trôi. Chợt nghe văng vẳng tiếng tỳ bà vọng lại, Chủ khách bâng khuâng chẳng muốn rời.

Đến nơi, hỏi rằng: “Ai đang gảy đàn vậy?” Ngừng bặt, muốn thưa chuyện nhưng ngại không nói ra. Thuyền cập gần, ngỏ ý xin được gặp mặt, Thắp thêm đèn, thêm rượu, mở tiệc vui vẻ.

Hết lời mời mọc, nàng thuận tình bước ra, Ôm cây tỳ bà che khuất mặt hoa. Vặn chốt, dạo dây đôi ba tiếng, Dù chưa thành điệu nhạc, ý tình đã xa xăm.

Tiếng đàn ngân nga ấm ức bao nhiêu tình, Dường như kể lể để vơi đi nỗi bất bình. Khẽ nhíu đôi mày, tay khảy nhẹ, Tâm sự về nỗi niềm cả đời nàng.

Nắn nhẹ, bắt khoan rồi lại gảy, Khúc Lục Yêu nối tiếp khúc Nghê Thường. Dây trầm rào rạt như mưa sầm sập, Dây bổng tỉ tê nỗi khổ riêng.

Tiếng đàn rào rạt, tỉ tê xen lẫn nhịp, Như bao châu ngọc rơi xuống mâm vàng. Dưới hoa, chim oanh líu lo hót lảnh lót, Nhịp suối ngập ngừng, thác nước cuồn cuộn tuôn.

Tiếng đàn ngừng bặt, suối cũng ngừng reo, Cả một trời thu theo đó mà vắng lặng. Thầm kín hiện rõ niềm hận tủi, Lắng nghe, ý tứ sâu xa hơn tiếng đàn nhiều.

Bỗng như bình vỡ, nước đổ tung tóe, Đao kiếm gầm gừ, kỵ binh xông trận. Nàng ngừng khóc, trên mặt đàn, tay phất mạnh, Bốn dây xé lụa, tiếng vang tưng bừng.

Thuyền bè đông tây im lặng, gió thôi đùa, Trăng thu trắng xóa, soi dòng sông trôi. Que gảy đàn gài giữa các dây cầm sắt, Xốc lại áo, dịu dàng đứng dậy thưa:

“Thiếp vốn là người chốn đế đô, Nhà ở tận Hà Mô, làng xa xôi. Mười ba tuổi đã học gảy tỳ bà thành thạo, Đứng đầu trong bao cô gái hát xướng.

Thiên tài cũng phải phục tài đàn của thiếp, Đến cả Thu nương xinh đẹp cũng phải ghét ghen. Bao tấm lụa đào trao tặng không đếm xuể, Bọn trẻ Ngũ Lăng kháo nhau khen ngợi.

Lược bạc, hoa vàng cài tóc, gảy xong khúc nhạc, Rượu rơi làm hoen ố vạt quần hồng. Gió xuân trăng sáng, thiếp thờ ơ ngắm nhìn, Năm lại qua năm, cuộc vui hoan lạc cứ thế tiếp diễn.

Dì mất, thiếp lại phải theo cảnh đời tòng quân, Sớm chiều trôi qua, nhan sắc dần kém tươi. Trước cửa vắng lặng, xe ngựa thưa thớt, Về già, thiếp gá nghĩa với một người buôn.

Lái buôn ham lợi, ly biệt là chuyện thường, Tháng trước đi buôn trà tận phủ Lương. Từ đó thiếp một mình trên con thuyền vắng, Trăng soi quanh thuyền, nước lạnh như băng.

Đêm khuya, thiếp lại mơ về tuổi xuân xưa, Mơ mộng ngổn ngang, lệ tuôn rơi lã chã.”

Nghe tiếng tỳ bà, ta xúc động, Lại nghe câu chuyện, mắt lệ nhòa. Khách tha hương lưu lạc chân trời góc bể, Nào ngờ, cũng là chuyện thường tình.

Năm ngoái, ta từ biệt kinh đô tráng lệ, Bị giáng chức, nằm ốm ở Tầm Dương. Tầm Dương hẻo lánh, nào có tiếng nhạc, Năm tháng trôi qua, chẳng nghe tiếng sáo, tiếng đàn.

Nhà lại gần sông Bồn, ẩm ướt, Quanh nhà lau trúc, gió thổi mênh mang. Sớm tối ở đây, ta thấy gì? Chim quyên kêu khắc khoải, vượn hót sầu bi.

Cảnh sông, hoa sớm nở, trăng thu sáng tỏ, Ta tự rót rượu, chén chén uống cạn. Há phải tiếng sáo đồng, câu hát núi rừng, Líu lo đến nỗi khó nghe thêm?

Đêm nay nàng gảy khúc tỳ bà, Thanh thoát dường như bản nhạc tiên. Xin nàng vui lòng ngồi lại gảy đàn thêm nữa, Ta sẽ vì nàng mà viết thành khúc ca.

Nàng ngập ngừng, cả nể đứng tần ngần, Rồi ngồi xuống, nắn nót gảy lên âm thanh rộn ràng. Tiếng đàn buồn bã, khác hẳn tiếng đàn vừa rồi, Cả tiệc đều bưng mặt khóc òa.

Trong số đó, khóc nhiều hơn hết thảy: Vị Tư mã áo xanh lệ đẫm nhòa.

(Tỳ bà hành, Bạch Cư Dị) Nguồn dịch thành thơ việt: Sưu tầm