Chương 2: Lời hứa và bước ngoặt

Thật kỳ lạ, lòng tôi chẳng hề oán trách bà. Tôi đưa tay quệt đôi mắt không rõ nước hay không, rồi nắm chặt tay bà:

“Tổ mẫu à, bà phải sống thật tốt. Sau này cháu kiếm được tiền, nhất định sẽ gửi về. Sẽ cho bà ăn một bữa có tận ba cái giò heo!”

Tổ phụ gật đầu mấy lần rằng tôi sẽ được bán vào phủ lớn làm nha hoàn, rồi thở dài một hơi thật sâu, gỡ tôi ra khỏi vòng tay đang ôm chặt của cô cô đang khóc đến kiệt sức. Ông nhìn tôi bị bọn môi giới trói dây, xếp sau Thu Hoa đi ra khỏi viện được trăm bước, mới tập tễnh đuổi theo, nhét vào tay tôi một túi vải nhỏ:

“Tiểu Vũ, Tiểu Vũ à... Đừng trách nhà mình. Ra ngoài rồi thì sẽ không chết đói đâu. Nghe nói thùng nước rửa chén nhà đại hộ trong thành, trong đó còn cả miếng thịt lớn ấy.”

Tôi mở túi vải ra, bên trong là đôi khuyên tai mẹ để lại, cùng chiếc nhẫn cũ kỹ vẫn đeo trên ngón tay khô quắt như dây mây của tổ mẫu.

Nhìn lại mái nhà tàn tạ, tôi khẽ thở dài một tiếng, không ngoái đầu nữa. Vườn rau nhỏ của tôi, đậu đũa còn chưa kịp hái—thật là đáng tiếc...

Suốt dọc đường, tôi ngoan ngoãn, miệng ngọt không oán nửa lời, lúc nào cũng sốt sắng phụ môi giới làm việc, giúp bà lão nấu cơm. Trong đám hài tử trầm lặng ấy, Anh thúc nhìn tôi hoạt bát hiếm thấy, liền gật đầu nói sẽ tìm cho tôi một chủ nhân tốt nhất.

03

Thời tiết ngày một lạnh hơn. Sau trận tuyết đầu mùa, chúng tôi rốt cuộc cũng đến được kinh thành.

Anh thúc giữ đúng lời hứa, trước khi các ngón chân tôi đông cứng rụng mất, đã bán tôi vào phủ của lão gia họ Ngô ở ngõ Kim Ngư. Anh thúc đích thân đưa tôi đến trước mặt quản sự, khen tôi tay chân nhanh nhẹn, sức lực hơn người. Trước khi đi còn xoa đầu dặn dò:

“Phải chăm chỉ làm việc, phải sống cho thật tốt.”

Anh thúc quả thực không lừa tôi—nhà họ Ngô là một chủ hộ tốt. Ngày đầu vào phủ, tôi đã được phát một bộ áo bông giày bông—là y phục tốt nhất mà tôi từng mặc trong đời. Mặc trên người, lòng tôi âm thầm thề: tôi nhất định phải chăm chỉ làm việc, dành dụm đủ bạc chuộc thân, rồi làm thêm vài năm nữa, đón một hiền tế về Hải Lãng Hà, mua thêm vài mẫu ruộng, mang theo người nhà sống cuộc đời ấm no.

Sau khi học xong những quy củ cơ bản, vì từng quen việc đồng áng ở quê, tôi được phân về dưới trướng Chương ma ma, người quản lý hoa cỏ trong vườn. Chương ma ma tuổi chừng bốn mươi, là phụ nhân rắn rỏi cứng cáp. Bà nhìn tôi dịu dàng, lẩm bẩm:

“Đã không muốn chia người, chia rồi lại cho ta một tiểu nha đầu…”

Tôi vờ như không nghe thấy lời oán thán ấy, chỉ ngây ngô mỉm cười nhìn bà.

Bà cũng cười, lắc đầu rồi dẫn tôi đến hoa phòng, tỉ mỉ chỉ dạy cách phân biệt các loại lan. Lần đầu tiên tôi biết hóa ra những đóa hoa kiêu sa này lại phải dùng vỏ cây phối với lá thông mới sống được. Bà trao cho tôi một chậu hàn lan:

“Nếu ngươi có thể chăm được nó nở hoa, thì ở lại đây học chăm sóc hoa cỏ, còn không thì đi tìm tổng quản, để họ phân ngươi đi nơi khác—chuyên hầu người.”

Tôi ôm chậu lan ấy—lá trong suốt, những đường vân hiện lên rõ rệt dưới ánh dương, dịu dàng vươn ra như đang vẫy tay chào tôi. Lần đầu tiên tôi cảm thấy một loài cỏ dại cũng có thể thanh nhã đến vậy—tựa như các thiếu gia, tiểu thư đứng bên cạnh phu nhân lúc tôi dập đầu vấn an, cao quý lạ thường.

Những ngày ở nhà họ Ngô trôi qua êm đềm thư thả, tôi chăm sóc hàn lan và cuối cùng nó cũng nở hoa. Tôi được lưu lại bên Chương ma ma, ngày ngày theo sau học cách chăm cây, tỉa cành.

Buổi tối còn có đại nha hoàn bên cạnh phu nhân đến dạy chữ và nữ công cho đám tiểu nha hoàn mới vào phủ. Sau khi bị kim đâm thêm một lần nữa, tôi liền từ bỏ thêu thùa, khẩn cầu đại nha hoàn Khởi Nguyệt dạy tôi học chữ, tập viết.

Nhưng đời yên ấm chẳng bao giờ kéo dài. Mới chỉ ba bốn trận tuyết rơi, còn chưa tan, nhà họ Ngô đã gặp họa.

Tất cả đến quá đỗi đột ngột—tổng quản hớt hải chạy tới gặp Chương ma ma, bà sắc mặt nặng nề trao cho tôi một mảnh giấy mỏng cùng hai lượng bạc, bảo tôi trở về nhà.

Quan binh vận triều phục tràn vào phủ, bắt lão gia và phu nhân. Tôi theo sau Chương ma ma, cùng bao người nức nở quỳ lạy tiễn biệt lão gia, phu nhân, rồi rời khỏi phủ.

Khi lão gia, phu nhân bị áp giải, tổng quản và Chương ma ma cũng đi theo. Tôi nhào tới gọi bà thì bị nha sai dọa lui. Chương ma ma quay đầu lại nhìn tôi, gượng cười:

“Vũ nhi, đi thôi. Về nhà sống cho thật tốt.”

Tôi ngồi ngẩn ngơ bên ngoài phủ đã bị niêm phong, cho tới khi trăng lên khỏi ngọn cây. Lắng nghe lời bàn tán của những người tới xem náo nhiệt, tôi mới biết Ngô lão gia bị dính líu tới vụ án gian lận khoa cử, bị liên lụy mà bị tịch biên cả phủ.

Lòng tôi ngổn ngang trăm mối, len lén đi vòng ra hậu viện, men theo tường viện tới chỗ cái hang chó khuất tầm mắt—là nơi tôi tình cờ phát hiện khi nhổ cỏ—rồi chui vào, tìm tới chậu hàn lan mà tôi từng chăm sóc, cẩn thận ôm lấy, lại lặng lẽ rời đi.

Nghe nói phủ bị tịch biên rồi sẽ bỏ hoang, tôi không đành lòng để đóa hàn lan có ân với tôi bị chôn vùi trong hoang phế.

Cái hang chó đó tôi còn từng nghiên cứu kỹ, thầm nghĩ sau này nếu xây được nhà to, nhất định cũng phải đào một cái như vậy cho Tiểu Hoàng.

Khi ấy vốn định kể cho Chương ma ma phát hiện của tôi, nhưng lại bị điểm tâm được phu nhân ban thưởng làm cho quên mất việc nhỏ ấy.

Tôi ôm chậu lan, nhìn bạc và tờ giấy trong tay, biết rõ đó là khế ước bán thân của mình.

Mà tôi vừa học đến câu trong ‘Thiên Tự Văn’:

“Đãi nhục cận sỉ, lâm cao hạnh tức.”*

(*Câu này bày tỏ tâm tình của người từng trải qua nguy khốn, tưởng phải chịu nhục nhã, may mắn thay vẫn còn lối thoát — được rút lui, nương náu nơi thanh nhàn, giữ được phẩm tiết.)

Lâm cao hạnh tức—vậy thì tôi hồi hương thôi.