Rảnh tay Thu dọn diêm thương

Đầu tháng hai năm Sùng Trinh thứ mười lăm, đất trời hồi xuân, vạn vật tươi tốt trở lại.

Lập xuân có nghĩa là một vòng luân hồi mới đã bắt đầu, tức là vạn vật bắt đầu sinh sôi, tất cả đều hồi sinh.

Sau lập xuân, các nơi bắt đầu cày cấy vụ xuân. Chư Từ Lãng một lần nữa rời Nam Kinh, đi tuần tra vùng Giang Bắc phủ Dương Châu, nhằm giải quyết triệt để vấn đề thuế muối ngày càng thất thu.

Ngay từ thời Tần Hán, nghề làm muối ở Trung Quốc đã khá phát triển. Hơn hai nghìn năm qua, vùng duyên hải Đông Nam vẫn luôn là một trong những trung tâm sản xuất muối.

Diêm trường lớn nhất Đại Minh thuộc về Lưỡng Hoài diêm trường ở Nam Trực Lệ. Khu vực sản xuất bao gồm các diêm trường Hoài Nam, Hoài Bắc, trong đó diêm trường Hoài Nam có lịch sử khai thác lâu đời nhất, diêm trường Hoài Bắc có quy mô sản xuất lớn nhất.

Đại Minh tiếp nối chế độ nhà Nguyên, tại thành phủ Dương Châu thiết lập Lưỡng Hoài Đô Chuyển Vận Diêm Sứ Ty, quản hạt ba phân ty, hai phê nghiệm sở, ba mươi diêm trường và muối khóa ty. Thời Hồng Vũ, mỗi năm xử lý hơn 352.000 dẫn muối khóa. Sau thời Hoằng Trị, đổi sang xử lý muối tiểu dẫn, số dẫn muối giảm dần.

Muối là một trong những nhu yếu phẩm không thể thiếu để duy trì sự sống của con người, có giá trị tương tự lương thực. Trong xã hội kinh tế hàng hóa lạc hậu, nó là một loại tiền tệ mạnh, có thể dùng làm vật tư lưu thông trao đổi.

Chư Từ Lãng đã sớm để mắt đến ngành muối. Khi đó, vì mối quan hệ lợi ích liên lụy quá lớn, hắn không dám ra tay.

Hiện nay, các huân quý Nam Bắc hai kinh, thân sĩ quan viên, địa chủ thương nhân Giang Nam đã bị hắn thanh trừng hết lần này đến lần khác. Những chỗ dựa của các đại diêm thương đã sớm bị hắn dọn dẹp gần hết, giờ đây muốn chấn chỉnh ngành muối, đơn giản như tráng hán bắt nạt cô nhi quả phụ.

Từ xưa đến nay, thuế muối vẫn luôn là một trong những khoản thu thuế quan trọng của các triều đại. Đặc biệt là ở Đại Minh với mức thuế suất thấp, thuế muối có khi thậm chí chiếm đến một nửa tổng thu thuế.

Sau khi xử lý xong việc thông thương buôn bán trên biển, Chư Từ Lãng liền lập tức đi tuần phương Bắc, thị sát tình hình sản xuất muối biển ở Lưỡng Hoài. Hắn vẫn vi phục xuất tuần, ngẫu nhiên thị sát các địa phương.

Năm Hoằng Trị thứ năm, triều đình cải cách thuế muối, dùng pháp chiết sắc để thay thế pháp khai trung. Chiêu thương nạp lương được đổi thành nạp ngân giải bộ, sau đó trực tiếp đến diêm trường lấy muối. Chỉ cần nộp một lượng bạc nhất định là có thể nhận được muối dẫn.

“Dẫn” là đơn vị muối thô, một dẫn tương đương ba trăm cân. Theo quy định, mỗi dẫn tương đương một thạch gạo. Trước tiên quy đổi muối thành gạo, sau đó lại dựa vào giá gạo để quy đổi thành bạc.

Năm Vạn Lịch thứ bốn mươi lăm, sau hơn một trăm năm áp dụng pháp chiết sắc, số dẫn muối tích trữ rất nhiều. Triều đình áp dụng tấu trình của diêm vận sứ Viên Thế Chấn, phổ biến nhất muối pháp, thực hành chuyên bán ngành muối.

Nhất muối pháp là các thương nhân tập trung các dẫn muối đã lĩnh vào cương sách, chia làm mười cương. Mỗi năm lấy một cương để tích dẫn, chín cương để hiện dẫn. Mỗi năm chiếu theo định mức trên sách phái đi dẫn mới. Phàm người có tên trong cương sách, theo đó làm ổ bản. Người không có tên trong cương thì không được gia nhập. Từ đó, quan phủ không thu muối, thương nhân và diêm hộ trực tiếp giao dịch.

Nhất muối pháp khiến các diêm thương có được quyền thế tập và lộng quyền. Tài phú kếch xù của các diêm thương cũng bắt đầu tích lũy từ thời kỳ này. Vì thế, một bộ phận thương nhân Tấn còn chuyên môn chạy đến khu vực Lưỡng Hoài, tranh giành lợi nhuận từ muối với các Huy Thương.

Việc thương nhân và diêm hộ trực tiếp giao dịch, đối với diêm đinh mà nói có một số lợi ích nhất định. Việc sản xuất muối không còn bị quan phủ giám sát kiểm soát, chỉ cần đúng hạn nộp muối khóa, thời gian còn lại, họ muốn làm gì thì làm, vừa có thể phát triển nghề phụ, vừa có thể sản xuất thêm muối.

Muối xưa nay không lo đầu ra. Sau khi sản xuất thêm muối, tự nhiên sẽ có thương nhân đến tận cửa mua. Giá thu mua thường cao hơn một chút so với giá chiết sắc ban đầu của quan phủ. Nếu gặp được giá thị trường tốt, cuộc sống của diêm đinh có lẽ sẽ rất sung túc, kiếm đủ tiền cũng có thể kinh doanh hoặc mua đất làm tiểu địa chủ.

Bây giờ ở khu vực Nam Trực Lệ, một thạch gạo đều có giá từ hai lượng bạc trắng trở lên. Theo lý mà nói, một diêm đinh một năm có thể kiếm được hơn hai mươi lượng bạc trắng. Ở nông thôn thời bấy giờ, đây là một khoản thu nhập vô cùng đáng kể, ít nhất cũng có thể đạt đến trình độ cuộc sống tiểu khang.

Tuy nhiên, khi vi phục xuất tuần, Chư Từ Lãng lại nhìn thấy một làng làm muối nơi đó. Nhà cửa rất cũ nát, những diêm đinh qua lại, ai nấy đều tiều tụy, mặt mày hốc hác, trông như những người tị nạn.

Chư Từ Lãng lập tức ý thức được tính nghiêm trọng của vấn đề, e rằng chuỗi sản nghiệp ngành muối còn đen tối hơn nhiều so với tưởng tượng.

Theo hiệu lệnh của Chư Từ Lãng, Cấm vệ tướng quân Lý Hộ của Càn Thanh Cung tiến lên giữ chặt một lão hán, hỏi: “Ông lão, phủ Dương Châu phồn vinh như vậy, sao các vị lại nghèo đến thế?”

Lão hán đánh giá Lý Hộ từ trên xuống dưới một lượt, cau mày đáp: “Chàng trai trẻ nói gì vậy? Nghèo thì có đào mồ mả tổ tiên nhà ngươi đâu? Không sống nổi chắc?”

Chư Từ Lãng thầm lắc đầu. Lý Đình biểu giống như một nhân tinh, mà sao lại sinh ra một kẻ không hiểu chuyện thế này?

Hắn tiến lên nói: “Ông lão hiểu lầm rồi, hộ vệ của ta ít khi ra ngoài, không biết ăn nói, xin ông thứ lỗi.”

“Thế này mới phải!” Sắc mặt lão hán dịu lại, lại một lần nữa đánh giá Chư Từ Lãng, lúc này mới nói: “Nhìn bộ trang phục này của ngươi, chắc hẳn là một công tử phú quý rồi. Các vị đến Dương Hà đoàn của ta làm gì?”

“Nghe nói Dương Hà đoàn của các vị sản xuất muối, chúng ta muốn đến mua một ít muối, với số lượng lớn.”

Lông mày lão hán nhíu lại, trên mặt lộ ra một tia e ngại, thăm dò hỏi: “Diêm thương?”

Chư Từ Lãng cười nói: “Ông lão không cần căng thẳng, chúng ta là thương nhân đứng đắn, giao dịch hợp pháp. Tất cả muối các vị sản xuất ta đều bao tiêu, năm nay có thể theo giá ba lượng bạc trắng một dẫn, ông lão thấy thế nào?”

“Ba lượng một dẫn?” Lão hán nghe xong không khỏi mừng rỡ.

Theo giá thu mua thông thường, một dẫn muối thường có giá từ hai lượng đến hai lượng rưỡi bạc trắng. Vị công tử này lập tức ra giá ba lượng, hắn tự nhiên vô cùng cao hứng. Đây đâu phải là thương nhân đứng đắn, quả thực chính là Thái Ất Tinh Quân (Thần Tài) hạ phàm a!

Lão hán ban đầu mặt mày cau có, lập tức thay đổi thái độ, nghiêng mình đưa tay nói: “Công tử xin mời đi theo ta, đến nhà ta ngồi nghỉ một lát, ta đi mời đoàn trưởng!”

Khi đến đây, Chư Từ Lãng cũng đã đại khái tìm hiểu về chuỗi sản xuất và giá cả thị trường của ngành muối. Hắn biết rằng ngành muối được tổ chức sản xuất theo ba cấp: trường, đoàn, lò.

Trường là cơ quan quản lý, cũng chính là nha môn muối tục xưng. Quan viên được gọi là muối khóa đại sứ. Tại các diêm trường, hồ chứa nước làm muối, mỏ muối đều thiết lập muối khóa ty, làm cơ cấu quản lý muối ở cấp cơ sở.

Muối khóa đại sứ là quan viên chính bát phẩm, phụ trách công việc sản xuất trường, ao, giếng và trưng thu thuế muối, thuộc về vận ty, phó vận ty quản hạt, đồng thời thống nhất thuộc về vận ty hoặc diêm vận sứ.

Đoàn là nơi dân làm muối tụ cư. Các hộ đốt lò muối tụ tập trong một đoàn, cũng thiết lập quan phòng để ngăn chặn việc tư bán. Không ít địa danh ven biển chính là lấy “đoàn” để đặt tên.

Lò chính là dân đốt lò, người ta thiết lập lò nấu muối. Lô đinh tức là người đốt muối. Lão hán này hẳn là một lô đinh, nhưng nhìn cách làm và tính cách của ông ta, có lẽ là một tiểu lãnh đạo của thôn này.

Trước khi đi, lão hán lại quay đầu hỏi lại một câu: “Ngài nhất định muốn bao tiêu toàn bộ muối của đoàn chúng ta sao?”

“Chắc chắn!” Nói rồi, Chư Từ Lãng bảo Lý Hộ đưa cho lão hán một trăm lượng bạc trắng làm tiền đặt cọc.

Lão hán nhận lấy số bạc nặng trĩu, không khỏi mừng rỡ, liên tục quay người cúi đầu cảm ơn, còn bảo vợ lấy hết rượu ngon đã cất giữ nhiều năm trong nhà ra.

Nếu theo giá tiền này, đây chính là một vụ làm ăn lớn. Tương lai của mình không chỉ tốt hơn, mà còn có của ăn của để.

Trong một đại viện cách đó một dặm, lão hán gõ cửa lớn loảng xoảng.

“Ai đấy? Không có miệng sao?”

Trong nội viện truyền ra một tiếng nói thiếu kiên nhẫn. Tiếp đó, cửa lớn từ từ mở ra.

Lão hán cười hì hì nói: “Hàn gia, có một vụ làm ăn lớn!”

Lão hán lại gần, nhỏ giọng nói vài câu.

Gã béo trung niên được gọi là Hàn gia kêu lên quái dị: “Đinh Lão Tam, ngươi muốn chết đúng không? Việc kinh doanh của Ngụy gia mà ngươi cũng dám chuyển nhượng? Nếu diêm thương của ta phái người xuống, cái mạng nhỏ này của ta e rằng không giữ được!”

Đinh lão hán lại gần hơn, nói nhỏ: “Hàn gia, ta thấy mấy hộ vệ của công tử này đi giày quan.”